Cumhurbaşkanlığı Yönetmeliği · 6438
Motorlu Araçlarin Di̇ki̇z Aynalariyla İlgi̇li̇ Yönetmeli̇k
| MOTORLU ARAÇLARIN DİKİZ AYNALARIYLA İLGİLİ YÖNETMELİK(71/127/AT) (79/795/EEC, 85/205/EEC, 86/562/EEC ve 88/321/EEC ile Tadilli(1) BİRİNCİ BÖLÜMAmaç, Kapsam, Hukuki Dayanak ve TanımlarAmaç Madde 1 - Bu Yönetmeliğin amacı, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu hükümleri uyarınca, araçların yapım ve kullanım bakımından karayolu yapısına ve trafik güvenliğine uyma zorunluluğunu yerine getirmek üzere, motorlu araçların dikiz aynalarına AT Aksam Tip Onayı Belgesi ve bunların takılması ile ilgili AT Araç Tip Onayı Belgesi verilmesine ilişkin hükümleri ve bunların uygulanmasına ait usul ve esasları belirlemektir. Kapsam Madde 2 -Bu Yönetmelik, 1/4/1999 tarihli ve 23653 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Motorlu Araçlar ve Römorkları Tip OnayıYönetmeliği (98/14/AT) kapsamında yer alan motorlu araçlara takılan dikiz aynalarına AT Aksam Tip Onayı Belgesi ve bu aksamların takılması bakımından araca, adı geçen Yönetmelik uyarınca AT Araç Tip Onayı Belgesi verilmesine ilişkin hususları kapsar. Hukuki Dayanak Madde 3 -Bu Yönetmelik, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun değişik 29 uncu maddesine dayanılarak hazırlanmıştır. Tanımlar Madde 4 - Bu Yönetmelikte geçen tanımlar aşağıda belirtilmiştir. a) Bakanlık : Sanayi ve Ticaret Bakanlığıdır. b) M.A.R.T.O.Y : 1/4/1999 tarihli ve 23653 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Motorlu Araçlar ve Römorkları Tip Onayı Yönetmeliği (98/14/AT)’dir. c) A.İ.T.M : 3/2/1993 tarihli ve 21485 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmeliktir. ç) Araç : En az dört tekerleği bulunan, azami tasarım hızı 25 km/saat’i aşan, karayolunda kullanılması amaçlanan, tamamlanmış veya tamamlanmamış M.A.R.T.O.Y kapsamında yer alan motorlu araçlar ve römorklarıdır. d) Dikiz Aynası : Aracın arkasındaki ve yanındaki trafiği gözlemek amacıyla araçlara takılan ve bu Yönetmelik hükümlerine göre imal edilen aksamdır. e) Aksam : Araçların parçası olarak ilgili yönetmelik hükümlerine tabi olan ve bu Yönetmelik hükümlerine göre araçtan bağımsız olarak da tip onayı alabileceği belirtilen, dikiz aynası gibi bir ünitedir. f) Tip Onayı: Bir dikiz aynasının EK I’de belirtilen şartlara göre imal edildiğinin belgelenmesi işlemidir. g) AT : Avrupa Topluluğudur. h) Onay Kuruluşu : Teknik Hizmetler Kuruluşlarını görevlendiren, Tip Onay Belgelerini veren, gerektiğinde geri alan, diğer onay kuruluşlarıyla muhatap olan ve bunlarla temasları yürüten, imalatçının üretim uygunluk düzenlemelerine uyup uymadığını belirlemekten sorumlu kuruluş olan Bakanlıktır. ı) Teknik Hizmetler Kuruluşu : Onay Kuruluşunca deneyleri veya kontrolleri yapmak üzere deney laboratuvarı olarak görevlendirilen kurum veya kuruluştur. i) İmalatçı:Tip onayı işlemlerinin bütün unsurlarından ve imalatın uygunluğunun sağlanmasından, Onay Kuruluşuna ve Teknik Hizmetler Kuruluşuna karşı sorumlu olan ve araçların veya dikiz aynalarının ticari isim, marka veya lisansının sahibi veya temsilcisidir. j) Tanıtım Dosyası : Başvuru sahibi tarafından Teknik Hizmetler Kuruluşuna veya Onay Kuruluşuna tanıtım bildirimi gereğince verilen bilgi, çizim, fotoğraf ve bunun gibi belgeleri içeren dosyadır. k) Tanıtım Paketi : Teknik Hizmetler Kuruluşunun veya Onay Kuruluşunun görevlerini yerine getirmeleri sürecinde tanıtım dosyasına eklemiş oldukları deney raporları ve diğer belgelerdir. l) Tanıtım Paketi Fihristi : Tanıtım paketi içinde bulunan belgelerin uygun bir şekilde numaralandırılarak veya bütün sayfaların tanımlanabilmesine imkan verecek şekilde işaretlenerek bir liste halinde yazılmasıdır. m) e İşareti: (Değişik:RG-09/05/2000-24044)Motorlu araçların dikiz aynalarının bu Yönetmelik hükümlerine göre uygun olarak üretildiğini gösteren işarettir. İKİNCİ BÖLÜMUygulama Usul ve Esasları Tip Onayı Belgesi Başvuruları Madde 5- Tip Onayı Belgesi başvuruları aşağıda belirtilmiştir. a) Dikiz aynalarının Tip Onayı Belgesi başvuruları, tanıtım paketi içinde tanıtım fihristine uygun olarak düzenlenmiş tanıtım dosyasıyla birlikte imalatçı tarafından Onay Kuruluşuna yapılır. Tanıtım paketi başvurudan itibaren onayın verildiği veya reddedildiği tarihe kadar Onay Kuruluşunun incelemesine açıktır. b) Tek bir araç ya da aksam ile ilgili Tip Onayı Belgesi başvuruları, ancak bir onay kuruluşuna yapılabilir. Başvuru sahibi, başka bir devletin onay kuruluşuna başvuruda bulunmadığını bir yazı ile Onay Kuruluşuna bildirir. c)Onaylanacak her tip için ayrı bir başvuruyapılır. Tip Onayı İşlemleriMadde 6- Tip onayı işlemleri aşağıda belirtilmiştir. a) OnayKuruluşu, Ek I’de belirtilen tanımlara uygun olarak, Ek II’deki tasarım, yapım ve test şartlarını yerine getiren herhangi bir dikiz aynası tipi için Ek II’ye uygun Tip Onayı İşareti, AT Aksam Tip Onayı Belgesive AT Aksam Tip Onay Numarası verir. b) Onay Kuruluşu, Ek III’de belirtilen dikiz aynalarının araca montajına dair şartları sağlayan araca, AT Araç Tip Onayı Belgesi ve AT Araç Tip Onay Numarası verir. Yetkili Kuruluşlar Madde 7-Bu Yönetmeliğin uygulanmasında, Onay Kuruluşu olarak Sanayi ve Ticaret Bakanlığı yetkili kılınmıştır. Teknik Hizmetler Kuruluşu olarak da EN 45.000 serisi veya eşdeğer ulusal veya uluslararası standartları haiz, deney ve analizleri yapabilecek laboratuvar ve/veya teknik imkanları bulunan kurum ve kuruluşlar, yapılacak protokolle belirlenecek şartlar çerçevesinde görevlendirilebilir. Eşdeğer Belgeler Madde 8- Bu Yönetmelik kapsamında yer alan dikiz aynaları ile ilgili Birleşmiş Milletler /Avrupa Ekonomik Komisyonu (BM/AEK) Regülasyonu - 46 sayılı teknik düzenlemeye göre verilen belgeler eşdeğer olarak kabul edilir Bildirim Madde 9- Bildirime ilişkin hususlar aşağıda belirtilmiştir. a) Dikiz aynaları ile ilgili 79/795/EEC, 85/205/EEC, 86/562/EEC ve 88/321/EEC ile değişik 71/127/EEC sayılı AT direktifine göre hazırlanan bu Yönetmeliğin uygulamaya konulduğu, AT üyesi ülkelerin onay kuruluşlarına, Gümrük Birliği Ortaklık Komitesine ve AT Komisyonuna bildirilir. b) Onaylanan veya reddedilen Tip Onayı Belgelerinin bir nüshası bir ay içerisinde AT üyesi ülkelerin onay kuruluşlarına, Gümrük Birliği Ortaklık Komitesine ve AT Komisyonuna gönderilir. Tedbirler Madde 10 – Tedbirlere ait esaslar aşağıda belirtilmiştir. a)Bu Yönetmelik hükümlerine uygun üretilmiş AT Tip Onayı Belgesini haiz, AT Tip Onay İşareti taşıyan dikiz aynalarının teknik nedenlerle pazarlaması engellenemez. Bununla birlikte tasarımları itibariyle onaylı prototipe uymayan ancak AT Tip Onayı taşıyan dikiz aynaları için gerekli önlemler alınır. b)AT Tip Onayı Belgesini haiz dikiz aynasının onaylanmış tipe uygun olmadığı tesbit edilirse gerekli tedbirler alınır. c)AT Tip Onayı Belgesini haiz prototip modele uymayan dikiz aynalarının üretimi ile ilgili yapılan ara kontroller sonucu gerekli önlemler alınır. d)Dikiz aynası, bu Yönetmelik hükümlerine uygun değilse AT Aksam Tip Onayı Belgesi verilmez. e)Onay Kuruluşu bu Yönetmeliğe göre üretilen dikiz aynaları ile ilgili talebi reddedemez. f)Dikiz aynasına ilişkin Tip Onayının geri çekilmesi, reddedilmesi veya kullanımını yasaklayan kararlar ve alınan tedbirler imalatçıya veya yetkili temsilcisine, AT üyesi ülkelerin onay kuruluşlarına, Gümrük Birliği Ortaklık Komitesine ve AT Komisyonuna bildirilir. Muafiyetler Madde 11- Muafiyetlere ait esaslar aşağıda belirtilmiştir. a) Teknolojik olarak gelişmiş dikiz aynalarına ilişkin Tip Onayı Belgesi talep edilmesi halinde, AT Komisyonuna ve diğer ülkelerin onay kuruluşlarına bilgi verilerek, dikiz aynalarına Ulusal Tip Onayı Belgesi verilebilir. b) Bu Yönetmeliğin uygulama tarihinden önce trafiğe çıkmış mevcut araçlar, bu Yönetmelik veya eşdeğeri kabul edilen Teknik Düzenlemelerin kapsamı dışında ise bu Yönetmelik hükümleri uygulanmaz. Yönetmeliklerin Uygulama Alanları Madde 12- Dikiz aynalarının onaylarına ilişkin; tarım ve orman traktörleri, iki, üç ve dört tekerlekli motosikletler ile araçların tek tek onaylarında A.İ.T.M. Yönetmeliğinin ...... inci maddesi hükümleri, M.A.R.T.O.Y kapsamındaki araçlara ise bu Yönetmelik hükümleri uygulanır. Bu Yönetmelik yürürlüğe girmeden önce trafiğe çıkmış bir aracın dikiz aynaları bu Yönetmelik veya eşdeğeri kabul edilen teknik düzenlemelerin kapsamı dışındaise bu Yönetmelik hükümleri uygulanmaz ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Geçici ve Son Hükümler Geçici Madde 1- (Değişik:RG-09/05/2000-24044) M.A.R.T.O.Y kapsamındaki araçlar için AT Araç Tip Onayı Belgesi alacak imalatçılar, bu Yönetmeliğin yürürlüğe giriş tarihinden itibaren üç ay içinde, bu Yönetmeliğe göreAT AraçTip Onayı Belgesi almak zorundadır. Geçici Madde 2- (Değişik:RG-09/05/2000-24044) Bu Yönetmelik yürürlüğe girmeden önce Ulusal Tip Onayı Belgesi alınmış araçlar için imalatçılar, bu Yönetmelik yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıllık geçiş süresi içinde dikiz aynaları için bu Yönetmeliğe göreAT AraçTip Onayı Belgesi almak zorundadır. Aksi takdirde geçiş süresi sonunda araçların Ulusal Tip Onayı Belgeleri iptal edilir. Yürürlük Madde 13- Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer. Yürütme Madde 14- Bu Yönetmelik hükümlerini Sanayi ve Ticaret Bakanı yürütür. ___________________ (1) 20/03/2006 tarihli ve 26114 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile bu Yönetmelik, 26/1/2010 tarihinde yürürlükten kalkar. | --- | --- | --- | if !vml? | --- | --- | endif?if !mso? | --- | endif? if !mso? | endif?if !mso & !vml? endif?if !vml? | endif?4 | Ek 1 TANIMLAR 1. Dikiz aynası, periskoplar gibi karmaşık optik sistemler hariç olmak üzere, Ek III’ün maddesinde tanımlanan görüş sahaları içinde aracın arkasının ve yanının net görüntüsünü verme amaçlı her türlü tertibatı ifade etmektedir. 2. İç dikiz aynası, Madde 1’de tanımlandığı gibi, aracın yolcu kabini içine takılan bir tertibatı ifade etmektedir. 3. Dış dikiz aynası, Madde 1’de tanımlandığı gibi, aracın dış yüzeyine takılan bir tertibatı ifade etmektedir. 4. Gözlem dikiz aynası, Ek III’ün 5. Maddesinde tanımlanan tipte tertibatın dışında kalan görüş sahaları sağlama amaçlı, aracın içine ya da dışına takılabilen, Madde 1’de belirtilen tertibatlardan farklı tipte bir tertibatı ifade etmektedir. 5. Dikiz aynası tipi, aşağıda belirtilen esas özellikler bakımından önemli bir farklılık göstermeyen tertibatları tanımlamaktadır: 5.1. Dikiz aynasının yansıtıcı yüzeyinin boyutları ve yansıtıcı yüzey eğrisinin yarıçapı, 5.2. Karoseriye bağlayan bağlantıları da dahil olmak üzere, dikiz aynalarının tasarımları, biçimleri ve yapıldıkları maddeler. 6. <ı style="mso-bidi-font-style: normal">Dikiz aynası sınıfı, en az bir ya da daha fazla ortak özelliğe ya da fonksiyona sahip olan araçların tümünü tanımlamaktadır. Şu şekilde sınıflandırılırlar: Sınıf I: Ek III’ün 5.2 maddesinde tanımlanan görüş sahasını veren iç dikiz aynaları. Sınıf II ve III: Ek III’ün 5.3 maddesinde tanımlanan görüş sahasını veren “ana” dış dikiz aynaları. Sınıf IV: Ek III ‘ün 5.4 maddesinde tanımlanan görüş sahasını veren “geniş açılı” dış dikiz aynaları. Sınıf V: Ek III’ün 5.5 maddesinde tanımlanan görüş sahasını veren “yakınlık” dış dikiz aynaları. 7 bu Ek’in 1. İlavesinin 2. maddesinde tanımlanan yönteme göre hesaplanan yansıtıcı yüzey eğrisinin çap ortalamasını ifade etmektedir. 8. Yansıtıcı yüzey üzerinde bir noktadaki eğrilik asal yarıçapı (ri ), Ek II’nin 2.2.1 maddesinde tanımlandığı gibi yansıtıcı yüzeyin merkezinden b daire dilimine paralel olarak geçen yüzey eğrisinin ve bu dilime dikey olan yayın, İlave I’de tanımlanan araçlarla ölçülmesiyle elde edilen değeri ifade etmektedir. 9. Yansıtıcı yüzey üzerinde bir noktadaki eğrilik yarıçapı (rP ), ri ve ri asal yarıçap eğrisinin aritmetik ortalamasını ifade etmektedir: rP =10. Yansıtıcı yüzeyin merkezi, yansıtıcı yüzeyin görüş sahasının merkez hattını ifade etmektedir. 11. Dikiz aynasının tamamlayıcı parçalarının eğrilik yarıçapı, söz konusu parçanın eğri formuna en fazla yaklaşan daire yayının ‘c’ yarıçapını ifade etmektedir. 12. Sürücünün oküler noktaları, bu Ek’in 2. İlavesinde tanımlanan R sürücü koltuğu noktasından 635 mm düşey olarak yukarıda ve birbirlerinden 65 mm mesafede iki noktayı ifade etmektedir. Bu noktaları birleştiren doğru çizgi, aracın düşey boyuna orta düzlemine dik olarak geçer. İki oküler noktayı birleştiren dilimin merkezi, üretici firma tarafından tasarımlandığı gibi, sürücünün oturma poziyonunun merkezinden geçmesi gereken düşey boyuna düzlem içindedir. 13. Ambinoküler görüntü, sağ gözün ve sol gözün monoküler alanlarının üst üste bindirilmesiyle elde edilen total görüş sahasıdır (aşağıdaki çizelgeye bakınız). | --- | --- | E | = iç dikiz aynası | OD | = sürücünün gözü | OE | = sürücünün gözü | ID | = sanal monoküler görüntü | IE | = sanal monoküler görüntü | I | = sanal ambinoküler görüntü | A | = sol gözün görüş açısı | B | = sağ gözün görüş açısı | C | = binoküler görüş açısı | D | = ambinoküler görüş açısı | 14. Dikiz aynalarına göre araç tipi, aşağıda belirtilen esas özellikler bakımından aynı olan motorlu araçları ifade etmektedir: 14.1. Görüş sahasını küçülten karoseri özellikleri; 14.2. R noktasının koordinatları; 14.3. Zorunlu ve seçime bağlı (eğer araç üzerinde takılıysa) dikiz aynalarının belirlenmiş konumları ve tipleri. 15. M1, M2, M3, N1, N2, N3, araç sınıfları, 98/14/AT sayılı Direktifin Ek 1’inde tanımlananları ifade etmektedir. Ek I, Ilave 1 BİR DİKİZ AYNASININ YANSITICI YÜZEY EĞRİSİNİN ‘r’ YARIÇAPININ BELİRLENMESI YÖNTEMİ 1. ÖLÇÜMLER 1.1. Araçlar Şekil 1’de tanımlanan sferometre kullanılır. 1.2. Ölçüm noktaları 1.2.1. Eğrinin asal yarıçapı, yansıtıcı yüzeyin merkezinden geçen ve b dilimine paralel olan yansıtıcı yüzey eğrisinin ya da eğer bu eğri uzunsa ona dikey olan yansıtıcı yüzeyin merkezinden geçen eğri boyuncaki mesafenin üçte birindeki, yarısındaki ve üçte ikisindeki konumlara mümkün olduğu kadar yakın konumlanmış üç noktada ölçülecektir. 1.2.2 Yansıtıcı yüzeyin büyüklüğü sebebiyle, Bu Ek’in 8. Maddesinde tanımlanan yönlerde ölçümleri almanın olanaksız olduğu yerlerde, testlerden sorumlu olan teknik hizmetler kuruluşu belirtilen noktada, yukarıda belirtilenlere mümkün olduğu kadar yakın iki dikey yönde ölçümleri alabilir. 2. ‘R’ EĞRİLİK YARIÇAPININ HESAPLAMASI mm cinsinden ifade edilen ‘r’ şu formüle göre hesaplanır r = rP1 = birinci ölçüm noktasındaki eğrinin yarçapı, rP2 = ikinci ölçüm noktasındaki eğrinin yarıçapı, rP3 = üçüncü ölçüm noktasındaki eğrinin yarıçapı. Ek I, İlave 2. H NOKTASINI BELİRLEME VE R İLE H RELATİF NOKTA KONUMLARINI DOĞRULAMA İÇİN USUL 77/649/EEC sayılı Direktif in Ek III’ünün ilgili bölümleri geçerlidir. Ek II DİKİZ AYNALARININ AT AKSAM TİP ONAYI İÇİN GEREKEN TASARIM ŞARTLARI VE TESTLER 1. GENEL ŞARTLAR 1.1. Tüm dikiz aynaları ayarlanabilir olmalıdır. 1.2. Yansıtıcı yüzeyin kenarları, kendi çevresi üzerindeki tüm noktalarda ve tüm yönlerde 2,5 mm’ye eşit ya da büyük bir ‘c’ değerine sahip olması gereken koruyucu bir mahfaza (tutucu v.b.) içinde tutulmalıdır. Eğer yansıtıcı yüzey koruyucu mahfazanın dışına taşarsa, taşan kısmın kenarı üzerindeki ‘c’ eğrilik yarıçapı 2,5 mm’den az olmamalı ve yansıtıcı yüzey, aracın boyuna orta düzlemine yaklaşık olarak paralel bir biçimde, koruyucu mahfazaya göre en fazla taşmanın olduğu noktaya yatay bir yönde tatbik edilen 50 N’lik bir kuvvet altında koruyucu mahfazanın içine geri dönmelidir. 1.3. Dikiz aynası düz bir yüzey üzerine takıldığında, ayar konumu hesaba katılmaksızın, 4.2’de açıklanan testten sonra desteğe eklenmiş kalan kısımları da dahil olmak üzere, tertibatın bir iç dikiz aynası için çapı 165 mm olan bir küre ile, ya da bir dış dikiz aynası için çapı 100 mm olan bir küre ile potansiyel ve statik temasta olan tüm kısımları, 2,5 mm’den az olmayan bir ‘c’ eğrilik yarıçapına sahip olmalıdır. 1.3.1. Çapı ya da en uzun köşegeni 12 mm’den az olan tespit deliği ya da girinti kenarları, keskin olmamaları koşuluyla, madde 1.3’ün yarıçap şartlarından muaftır. 1.4. Dikiz aynalarını araca tutturan tertibat; dikiz aynasını, uygulanan etki yönünde büken saplama ya da dönüş ekseni (ya da eksenlerinden biri) kendi ekseni olan 50 mm yarıçaplı bir silindir, tertibatın tutturulduğu yüzeyin en azından bir bölümünden geçecek şekilde tasarımlanmış olmalıdır. 1.5. Madde 1.2 ve 1.3’de değinilen, 60’ı geçmeyen Shore A sertliğindeki bir maddeden yapılmış olan dış dikiz aynalarının parçaları, ilgili şartlardan muaftır. 1.6. 50’den düşük Shore A sertliğindeki bir maddeden yapılmış olan ve rijit bir desteğe takılmış iç dikiz aynalarının parçaları söz konusu olduğunda, madde 2.1.2 ve 2.1.3’ün şartları yalnızca destek için geçerli olacaktır. 2. BOYUTLAR 2.1. İç dikiz aynaları (Sınıf I) Yansıtıcı yüzeyin boyutları, üzerine bir yüzü 4 cm diğer yüzü boyuna ‘a’ cm’lik bir dikdörtgenin çizilmesine olanak verecek biçimde olmalıdır: a = 15 cm x 2.2. Ana dış dikiz aynaları (Sınıf II ve III) 2.2.1. Yansıtıcı yüzeyin boyutları, içine -taban uzunluğu cm ile ölçülen bir ‘a’ değerine sahip olan 4 cm yüksekliğindeki bir dikdörtgenin, -dikdörtgenin yüksekliğine paralel olan ve uzunluğu cm ile ölçülen ‘b’ değerine sahip olan bir dilimin, çizilmesine olanak verecek biçimde olmalıdır. 2.2.2. ‘a’ ve ‘b’nin asgari değerleri aşağıdaki tabloda verilmiştir: | --- | --- | --- | --- | Dikiz aynası sınıfı | Dikiz aynalarının tasarımlandığı araç sınıfları | a | b | II | M2, M3, N2 ve N3 | 20 | III | M1, N1 ve N2 N3 (eğer ek 3’ün 2.1.3. maddesi gerekleri uygulanabilir ise) | 7 | 2.3. ‘Geniş açılı’ dış dikiz aynaları (Sınıf IV) Yansıtıcı yüzeyin çevresi basit geometrik formda olmalı ve boyutları, gerektiği takdirde Sınıf II dış dikiz aynası ile bir arada olacak şekilde, Ek III’ün 5.4 maddesinde belirtilen görüş sahasını sağlayacak biçimde olmalıdır. 2.4. ‘Yakınlık’ dış dikiz aynaları (Sınıf V) Yansıtıcı yüzeyin çevresi basit geometrik formda olmalı ve boyutları Ek III’ün 5.5. maddesinde belirtilen görüş sahasını sağlayacak biçimde olmalıdır. 3. YANSITICI YÜZEY VE YANSIMA KATSAYILARI 3.1. Dikiz aynasının yansıtıcı yüzeyi ya düz ya da küresel dışbükey olmalıdır. 3.2. Eğrilik yarıçapları arasındaki farklar: 3.2.1. Her bir referans noktasında, r ya da rI’ ve rp arasındaki farklar 0,15 r’yi geçmemelidir. 3.2.2. Herhangi bir eğrilik yarıçapı (rp1, rp2 ve rp3) ve r arasındaki fark 0,15 r’yi geçmemelidir. 3.2.3. r’ nin 3000 mm’den az olmadığı durumlarda, madde 3.2.1. ve 3.2.2.’de alıntılanan 0,15 r değeri 0,25 r ile değiştirilir. 3.3. r değeri aşağıda belirtilen değerlerden az olmamalıdır: 3.3.1. Iç dikiz aynaları(Sınıf I) için ve Sınıf III ana dış dikiz aynaları için 1200 mm; 3.3.2. Sınıf II ana dış dikiz aynaları için 1800 mm; 3.3.3. ‘Geniş açılı’ dış dikiz aynaları (Sınıf IV) ve ‘yakınlık’ dış dikiz aynaları (Sınıf V) için 400 mm; 3.4. Bu ekin 1. ilavesinde açıklanan yönteme göre belirlenen yansıma normal katsayı değeri %40’dan az olmamalıdır. Eğer yansıma yüzeyi iki pozisyonluysa (‘gündüz’ ve ‘gece’), ‘gündüz’ pozisyonu yol trafiğinde kullanılan sinyal renklerini tanımlamaya olanak vermelidir. ‘Gece’ pozisyonunun yansıma normal katsayı değeri % 4’den az olmamalıdır. 3.5. Yansıtıcı yüzey kötü hava şartlarında dahi, madde 3.4’de belirtilen özellikleri korumalıdır. 4. TESTLER 4.1. Dikiz aynaları madde 4.2. ve 4.3’de açıklanan testlere tabi olacaklardır. 4.1.1. Madde 4.2’de açıklanmış olan test, araç teknik olarak izin verilebilir azami kapasite ile yüklenmiş haldeyken, ayarlama pozisyonu hesaba katılmaksızın tüm parçaları itibariyle yerden yüksekliği 2 m’den az olmayan dış dikiz aynaları için geçerli değildir. Bu muafiyet, en alçak dikiz aynası bağlantı parçalarından geçen enine düzlemde ya da eğer söz konusu şekil daha büyük bir genişliğe sahipse bu düzlemin önündeki başka bir noktada ölçülen, yerden yüksekliği 2 m’den az olan ve aracın genişliğini aşmayan dikiz aynalarının bağlantı parçaları için de geçerli olacaktır (bağlantı plakaları, kollar, bilyalı mafsallar, vs.). Bu durumlarda, dikiz aynası bağlantılarının araç üzerinde yukarıda belirtilen şartlara uyacak şekilde yerleştirilebilmesi için dikiz aynasının nasıl takılması gerektiğine ilişkin bir açıklama verilmelidir. Bu muafiyetten yararlanıldığı durumda, kol sembolüyle silinmez bir şekilde işaretlenecek ve tip onay belgesi buna göre verilecektir. 4.2. Etki testi 4.2.1. Test donanımının açıklanması 4.2.1.1. Test donanımı birbirine dik açılı iki yatay eksen ortasında sallanan bir sarkaçtan oluşmaktadır. Bu eksenlerden biri, sarkacın serbest bırakma yörüngesini içine alan düzleme diktir. Sarkacın ucunda, 165 1 mm çapında, 5 mm kalınlığında, Shore A sertliği 50 olan kauçuk kaplamalı sert bir küre şeklindeki çekiç bulunmaktadır. Serbest bırakma düzlemindeki kol tarafından belirlenen azami açının belirlenmesine imkan veren bir tertibat hazırlanır. Sarkaç yapısına sıkı bir biçimde tutturulan bir destek, 4.2.2.6. maddede tanımlanan etki şartlarına uygun olarak numunelerin tutulmasını sağlar. Aşağıdaki şekil 1 test donanımının boyutlarını ve özel tasarım ayrıntılarını vermektedir. Şekil 1 4.2.1.2. Sarkacın çarpma merkezi, çekici oluşturan kürenin merkeziyle çakışmaktadır. Merkez, l 5 mm’ye eşit olan serbest bırakma düzlemi içindeki salınım ekseninden ‘l’ mesafesindedir. Sarkacın indirgenmiş kütlesi mo= 6,8 0,05 kilogramdır (‘m’ nin sarkacın toplam kütlesi ‘m’ ye ve sarkacın çekim merkezi ile dönme ekseni arasındaki ‘d’ ye olan ilişkisi şu denklemle ifade edilir: m0 = m 4.2.2 Testin açıklaması 4.2.2.1. Dikiz aynasını desteğe tespit etmede kullanılan prosedür tertibatın imalatçısı ya da aracın imalatçısının tavsiye ettiği gibi olmalıdır. 4.2.2.2. Dikiz aynasını test için konumlandırma 4.2.2.2.1 Dikiz aynaları sarkaç etki donanımı üzerine takılırken, takma talimatına göre araca takıldığında yatay ve dikey olan eksenler gene benzer konumda olacak şekilde yerleştirilmelidir. 4.2.2.2.2. Dikiz aynası kaideye göre ayarlanabilir olduğunda, test konumu, uygulayıcı tarafından sağlanan ayar limitleri içinde, herhangi bir döndürme tertibatının hareketinin en az mümkün olduğu konumda olmalıdır. 4.2.2.2.3. Dikiz aynasında, dikiz aynasının kaide ile olan mesafesini ayarlamaya yarayan bir alet olduğu durumlarda, alet, mahfaza ile kaide arasındaki mesafe en az olacak şekilde ayarlanmalıdır. 4.2.2.2.4. Yansıtıcı yüzey, mahfaza içinde hareket ediyorken, araçtan en uzak olan üst köşe, mahfazadan en fazla taşmayı yapacak şekilde ayarlanmalıdır. 4.2.2.3. Iç dikiz aynaları için test 2’nin söz konusu olduğu durumlar (bkz. fıkra 4.2.2.6.1) hariç olmak üzere, sarkaç dikey pozisyonda olduğunda, çekicin merkezinden geçen yatay ve boyuna düşey düzlemler, Ek I’in 10. Maddesinde tanımlandığı gibi yansıtıcı yüzeyin merkezinden geçmelidirler. Sarkacın salınımının boyuna yönü aracın boyuna düzlemine paralel olmalıdır. 4.2.2.4. Ayarlamayı düzenleyen 4.2.2.1 ve 4.2.2.2’deki şartlar altında, dikiz aynasının parçaları çekicin geri dönüşünü sınırlandırıyorsa, etki noktasının yeri sözkonusu dönme ya da devir eksenine dik yönde değiştirilmelidir. Yapılacak yer değiştirme, ancak test uygulamasının gerektirdiği oranda olmalıdır ve aşağıda belirtilen şekilde sınırlandırılmalıdır: - Ya çekicin sınırlarını belirleyen küre, madde 1.4’te tanımlandığı gibi silindire en azından teğet kalacaktır; - ya da çekiçle olan temas noktası, yansıtıcı yüzeyin çevresinden en az 10 mm mesafeye konumlandırılacaktır. 4.2.2.5. Deneyde, çekiç, sarkaç düşey konuma ulaştığında, dikiz aynasına çarpacak şekilde sarkaç açısı düşeyden 60 derecelik açıya karşılık gelen bir yükseklikten bırakılır. 4.2.2.6. Dikiz aynaları aşağıda belirtilen farklı koşullar altında vuruş deneyine maruz tutulurlar: 4.2.2.6.1. İç dikiz aynaları Test 1: Etki noktası, madde 4.2.2.3’de tanımlandığı gibi olacaktır. Etki, çekicin dikiz aynasının yansıtıcı yüzeyine vurmasıyla gerçekleştirilecektir. Test 2: Koruyucu mahfazanın kenarı üzerindeki etki noktası, yaratılan etki yansıtıcı yüzey düzlemi ile 45 derecelik bir açı yapacak biçimde ve bu yüzeyin merkezinden geçen yatay bir düzlem üzerinde olacak şekilde olacaktır. Etki, yansıtıcı yüzey üzerinde gerçekleşmelidir. 4.2.2.6.2. Dış dikiz aynaları Test 1: Etki noktası madde 4.2.2.3’de ve 4.2.2.4’de tanımlandığı gibi olacaktır. Etki, çekicin dikiz aynasının yansıtıcı yüzeyine vurmasıyla sağlanacaktır. Test 2: Etki noktası madde 4.2.2.3’de ve 4.2.2.4’de tanımlandığı gibi olacaktır. Etki çekicin dikiz aynasının yansıtıcı yüzeyinin aksi tarafına vurmasıyla sağlanacaktır. Sınıf II ve III dikiz aynaları Sınıf IV dikiz aynalarıyla aynı desteğe takılıyorsa, yukarıda belirtilen testler en alçak ayna üzerinde uygulanacaktır. Gene de testlerden sorumlu olan teknik hizmetler kuruluşu, yerden yüksekliği 2 m’den düşük olduğu takdirde yukarıda bulunan ayna üzerinde de bu testlerden birini ya da ikisini birden tekrarlayabilir. 4.3. Gövdeye tesbit edilen koruyucu mahfazanın eğilme testi 4.3.1. Bu test, Sınıf IV’dekiler hariç olmak üzere, tüm dikiz aynalarına uygulanacaktır. 4.3.2 Testin açıklaması Koruyucu mahfaza, desteğin ayar parçaları güvenli bir biçimde tespit edilebilecek şekilde, bir tertibatın içine yatay olarak yerleştirilmelidir. Mahfazanın en geniş olduğu yöndeki ayarlama kısmı üzerinde bulunan sabitleme noktasına en yakın olan uç, mahfazanın genişliğini kaplayan 15 mm genişliğindeki sabitlenmiş stop” aracılığıyla hareketsiz hale getirilecektir. Öbür uçta ise, söz konusu test yükünün uygulanabilmesi için yukarıda tanımlanana benzer bir stop mahfaza üzerine yerleştirilecektir. (Şekil 2) Kuvvetin uygulandığı mahfaza ucunun karşı kısmı basitçe kapatılmak yerine, Şekil 2’de görüldüğü gibi, sıkıştırılabilir. Dikiz aynası tutucuları için eğilme testi örneği Şekil 2 4.3.3. Test ağırlığı 25 kilogramdır ve bir dakika süresince uygulanır. 5. TEST SONUÇLARI: 5.1. Madde 4.2 de açıklanan testlerde, sarkaç, serbest bırakma düzlemi üzerindeki kol tarafından belirlenen çıkıntı konumu düşeyle en azından 20º açı yapacak şekilde, etkiden sonra salınmaya devam etmelidir. Ölçümünün doğruluğu 1 derece sınırları içinde olacaktır. 5.1.1. Bu şart ön cama takılı olan dikiz aynaları için geçerli değildir, bu hususta madde 5.2’ de belirtilen şart testten sonra uygulanacaktır. 5.1.2. Sarkacın şart koşulan düşey duruma dönüş açısı, normal olarak IV. Sınıf dikiz aynalarıyla kullanılan desteğe takılan tüm Sınıf III dikiz aynaları ve Sınıf II dikiz aynaları için 20° den 10° ye indirilmiştir. 5.2. Ön cama tutturulmuş olan dikiz aynaları söz konusu olduğunda, eğer dikiz aynası desteği madde 4.2 de açıklanan test sırasında kırılırsa, kalan kısım kaideden 1 cm den fazla taşmamalı ve testten sonraki konfigürasyon madde 1.3’de belirtilen şartlara uymalıdır. 5.3 Yansıtıcı yüzey, madde 4.2’de ve 4.3’de açıklanan testler sırasında kırılmamalıdır. Buna karşın, aşağıdaki koşullardan birinin oluşması durumunda yansıtıcı yüzeyin kırılmasına izin verilir: 5.3.1 Kırılan cam parçalarının hala arkadaki mahfazaya ya da mahfazaya sıkı bir biçimde tutturulmuş olan yüzeye yapışık olduğu durumda; cam parçalarının arkalığından kısmen ayrılması, ayrılma, çatlakların her iki tarafında da 2,5 mm’ yi geçmedikçe kabul edilebilir. Küçük kırıntıların çarpma noktasında cam yüzeyinden ayrılması da kabul edilebilir sınırlar içindedir 5.3.2. Yansıtıcı yüzeyin güvenlik camından yapılmış olduğu durumlarda. _____ Ek II, İlave 1 YANSIMA DERECESİNİ BELİRLEMEK İÇİN TEST YÖNTEMİ 1. TANIMLAR 1.1. CIE standart aydınlatıcı A (1): T68= 28855,6 K de ışık yayıcıya ilişkin kalorimetrik aydınlatıcı ölçüsü. 1.2. CIE standart kaynak A (1): T68 = 28855,6 K bağıntılı renk sıcaklığında çalışan gazlı tungsten telli lamba. 1.3. CIE 1931 standart kalorimetrik gözlemleyici (1): Kalorimetrik özellikleri spektral x (l), y (l), z (l), (b.k.z tablo) üç renk değerlerine karşılık gelen ışık yayıcı reseptör. 1.4. CIE spektral üç renk değerleri (1): CIE (XYZ) sistemindeki eş enerji tayfı bileşenlerinin üç renk değerleri. 1.5. Fotofik görüntü (1): Metrekare başına en az birkaç kandela şiddetindeki ışık düzeylerine adapte olduğunda normal göz tarafından görülen görüntü. 2. DÜZENEK 2.1. Genel Düzenek, bir ışık kaynağından, test numunesi için bir tutucudan, fotodedektörlü bir alıcı panelden ve bir ölçüm aletinden (Şekil 1’e b.k.z.); ve dışarıdan gelen ışık etkilerini elimine edecek araçlardan oluşmaktadır. Alıcı, düz olmayan (dışbükey) aynaların yansıma faktörlerinin ölçümlerini kolaylaştırmak için bir ışık toplayıcı küreyi ihtiva edebilir (Şekil 2’ye bkz.). 2.2. Işık kaynağının ve alıcının spektral özellikleri Işık kaynağı, takribi ayarlı ışık ışını sağlaması için CIE standart A kaynağından ve eşlik eden optiklerden oluşacaktır. Çalışma sırasında sabit lamba voltajı sağlayabilmek için bir voltaj stabilizatörünün kullanılması tavsiye edilir. Alıcı, CIE (1931) standart kalorimetrik gözlemleyicinin fotofik gazışıllık fonksiyonuna orantılı spektral duyarlığı olan bir fotodedektöre sahiptir (b.k.z. tablo). CIE standart aydınlatıcı A ve fotofik görüntü ile denk olan diğer aydınlatıcı filtre reseptörü kombinasyonları da kullanılabilir. Alıcı içinde bir toplayıcı küre kullanıldığında, kürenin iç yüzeyi spektral olarak seçici olmayan mat beyaz kaplama ile kaplanmalıdır. 2.3. Geometrik koşulllar Gelen ışınların açısı (Q), test yüzeyinin dikeyi ile tercihan 0,44 0,09 rad (25 5°) açılı olmalı ve üst tolerans limitini aşmamalıdır (yani 0,53 rad ya da 30°). Reseptörün ekseni ile bu dikey çizgi, gelen ışının yaptığı açıya eş bir açı (Q) yapmalıdır. Işınlar test yüzeyine geldiğinde çap 19 mm (0,75 in.) den az olmamalıdır. Yansıtılan ışın, fotodedektörün duyarlı alanından daha geniş olmamalı, bu alanın %50 sinden azını kaplamamalı ve alet kalibrasyonu sırasında kullanılan alan diliminin mümkün olduğu kadar aynısını kaplamalıdır. Alıcı bölümünde toplayıcı bir küre kullanıldığında, kürenin çapı asgari 127 mm (5 in.) olmalıdır. Küre duvarı içindeki numune ve gelen ışın hüzme genişlikleri, gelen ve yansıyan ışınların içeri girmelerine olanak verecek boyutta olacaktır. Fotodedektör, ne gelen ne de yansıtılan ışından doğrudan bir ışık almayacak şekilde yerleştirilmelidir. 2.4. Fotodedektör- gösterge panelinin elektriksel özellikleri Ölçüm aletinde okunan fotodedektör çıkışı, ışığa duyarlı alanın ışık yoğunluğunun doğrusal fonksiyonu olacaktır. Sıfırlama ve kalibrasyon ayarlamalarını kolaylaştırmak için gerekli araçlar (elektrikli ve/veya optik) sağlanmalıdır. Bu tür araçlar aletin doğrusallığını veya spektral özelliklerini etkilememelidir. Reseptör gösterge panelinin doğruluğu, tam skalanın % 2’sinin veya okunan değerin % 10’u sınırları (bu ikisinden hangisi daha küçükse) içinde olmalıdır. 2.5. Numune tutucusu Düzenek, test numunesini, kaynak kolun ve reseptörün eksenlerinin yansıtıcı yüzey üzerinde çakışacağı biçimde yerleştirebilmelidir. Yansıtıcı yüzey, numune aynasının, birinci-yüzey, ikinci yüzey veya prizmatik flip-tip ayna olmasına bağlı olarak, içinde veya her iki tarafında olabilir. 3. USUL 3.1. Direkt kalibrasyon yöntemi Direkt kalibrasyon yönteminde referans standardı olarak hava kullanılır. Bu yöntem, alıcıyı doğrudan ışık kaynağının ekseni üzerinde bir konuma salındırmak suretiyle %100 noktasında kalibrasyona olanak sağlayacak biçimde yapılmış aletler için kullanılabilir (bkz. şekil 1). Bu yöntemle bazı durumlarda (örn. düşük yansıtma yüzeyi ölçümü yaparken), ara bir kalibrasyon noktası kullanmak (ölçekte 0 ile %100 arasında) gerekebilir. Bu tür durumlarda optik yolun içine, bilinen iletimin (transmittance) nötr yoğunluk filtresi yerleştirilecek ve kalibrasyon kumandası, gösterge nötr yoğunluk filtresinin iletim yüzdesini okuyana kadar ayarlanacaktır. Yansıtma ölçümleri yapılmadan önce bu filtre kaldırılmalıdır. 3.2. İndirekt kalibrasyon yöntemi İndirekt kalibrasyon yöntemi, sabit kaynaklı ve alıcılı ve alıcı geometrili aletler söz konusu olduğunda kullanılabilir. Uygun biçimde kalibrelenmiş ve muhafaza edilmiş bir yansıtma standardına ihtiyaç duyulur. Bu referans standardı, test numunelerinin yansıma faktörü değerlerine mümkün olduğu kadar yakın bir yansıma faktörü değerine sahip düz bir ayna olmalıdır. 3.3. Düz ayna ölçümü Düz ayna numunelerinin yansıma faktörleri, direkt veya indirekt kalibrasyon yöntemiyle çalışan aletlerle ölçülebilir. Yansıma faktörü değeri ölçüm aletinden direkt olarak okunur. 3.4. Düz-olmayan (dışbükey) ayna ölçümü Düz-olmayan (dışbükey) aynaların yansıma faktörü ölçümleri, alıcı panel içinde toplayıcı bir küreyi barındıran aletlerin kullanımını gerektirir (bkz. şekil 2). Eğer ölçüm aleti %E yansıtma faktörlü standart ayna için ne çizgisini gösteriyorsa, o zaman bilinmeyen yansıtma faktörlü ayna için nx çizgisi %X yansıtma faktörüne karşılık gelecektir. Formül aşağıdaki gibidir: if !vml? | --- |  |
endif? | --- | 17 | X = E Şekil 1 İki kalibrasyon yöntemi geometrisini gösteren genel reflektometre Şekil 2 İçinde toplayıcı küre bulunan alıcılı genel reflektometre if !vml? | --- | |
endif? | --- | 18 | CIE 1931 standart kalorimetrik gözlemci için spektral üç renk değerleri1 Bu tablo CIE 50 (45) (1970) yayınından alınmıştır | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| if !supportMisalignedColumns? | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| endif? |
if !supportFootnotes?
endif?