Madde 54 — Ağaç direkler
Madde 54-a) Üç yıldan fazla kullanılacak ağaç direğin tümü çürümeye karşı etkili şekilde (emprenye vb.) korunmalıdır.
b) Ağaç direklerin tepesi yağmur sularının çürütücü etkisine karşı etkili biçimde korunmalıdır. Çift ve A tipi ağaç direklerde bağlantılar yağmur sularının birikmesini önleyecek biçimde yapılmalıdır.
c) Ağaç direk malzemeleri için izin verilen gerilmeler Çizelge-18'de gösterilmiştir.
d) A tipi direklerde burkulma uzunluğunun ortasındaki kesitte atalet momenti en az:
I = n.5.P. l2 (cm4) olmalıdır.
Yalnız sert ağaçlarda I = n.3.P.l2 (cm4) alınabilir.
Burada;
P: Bası kuvveti (ton), l: Burkulma uzunluğu (m)
n: Burkulma emniyet katsayısı olup, n = 4 alınacaktır.
Çizelge-17 λ narinlik değerlerine göre ω burkulma katsayıları (St 52 için)
| λ | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | λ |
| 20 | 1,06 | 1,06 | 1,07 | 1,07 | 1,08 | 1,08 | 1,09 | 1,09 | 1,10 | 1,11 | 20 |
| 30 | 1,11 | 1,12 | 1,12 | 1,13 | 1,14 | 1,15 | 1,15 | 1,16 | 1,17 | 1,18 | 30 |
| 40 | 1,19 | 1,19 | 1,20 | 1,21 | 1,22 | 1,23 | 1,24 | 1,25 | 1,26 | 1,27 | 40 |
| 50 | 1,28 | 1,30 | 1,31 | 1,32 | 1,33 | 1,35 | 1,36 | 1,37 | 1,39 | 1,40 | 50 |
| 60 | 1,41 | 1,43 | 1,44 | 1,46 | 1,48 | 1,49 | 1,51 | 1,53 | 1,54 | 1,56 | 60 |
| 70 | 1,78 | 1,60 | 1,62 | 1,64 | 1,66 | 1,68 | 1,70 | 1,72 | 1,74 | 1,77 | 70 |
| 80 | 1,79 | 1,81 | 1,83 | 1,86 | 1,88 | 1,91 | 1,93 | 1,95 | 1,98 | 2,01 | 80 |
| 90 | 2,05 | 2,10 | 2,14 | 2,19 | 2,24 | 2,29 | 2,33 | 2,38 | 2,43 | 2,48 | 90 |
| 100 | 2,53 | 2,58 | 2,64 | 2,69 | 2,74 | 2,79 | 2,85 | 2,90 | 2,95 | 3,01 | 100 |
| 110 | 3,06 | 3,12 | 3,18 | 3,23 | 3,29 | 3,35 | 3,41 | 3,47 | 3,53 | 3,59 | 110 |
| 120 | 3,65 | 3,71 | 3,77 | 3,83 | 3,89 | 3,96 | 4,02 | 4,09 | 4,15 | 4,22 | 120 |
| 130 | 4,28 | 4,35 | 4,45 | 4,48 | 4,55 | 4,62 | 4,69 | 4,75 | 4,82 | 4,89 | 130 |
| 140 | 4,96 | 5,04 | 5,11 | 5,18 | 5,25 | 5,33 | 5,40 | 5,47 | 5,55 | 5,62 | 140 |
| 150 | 5,70 | 5,78 | 5,86 | 5,93 | 6,01 | 6,09 | 6,16 | 6,24 | 6,32 | 6,40 | 150 |
| 160 | 6,48 | 6,57 | 6,65 | 6,73 | 6,81 | 6,90 | 6,98 | 7,06 | 7,15 | 7,23 | 160 |
| 170 | 7,32 | 7,41 | 7,49 | 7,58 | 7,67 | 7,76 | 7,85 | 7,94 | 8,03 | 8,12 | 170 |
| 180 | 8,21 | 8,30 | 8,39 | 8,48 | 8,58 | 8,67 | 8,76 | 8,86 | 8,95 | 9,05 | 180 |
| 190 | 9,14 | 9,24 | 9,34 | 9,44 | 9,53 | 9,63 | 9,73 | 9,83 | 9,93 | 10,03 | 190 |
| 200 | 10,13 | 10,23 | 10,34 | 10,44 | 10,54 | 10,65 | 10,75 | 10,85 | 10,96 | 11,06 | 200 |
| 210 | 11,17 | 11,28 | 11,38 | 11,49 | 11,60 | 11,71 | 11,82 | 11,93 | 12,04 | 12,15 | 210 |
| 220 | 12,36 | 12,37 | 12,48 | 12,60 | 12,71 | 1282 | 12,94 | 13,05 | 13,17 | 13,28 | 220 |
| 230 | 13,40 | 13,52 | 13,63 | 13,73 | 13,87 | 13,99 | 14,11 | 14,28 | 14,35 | 14,47 | 230 |
| 240 | 14,59 | 14,71 | 14,83 | 14,96 | 15,08 | 15,20 | 15,33 | 15,45 | 15,58 | 15,71 | 240 |
| 250 | 15,83 | 250 |
Çizelge- 18 Ağaç malzemeleri için izin verilen gerilmeler
| AĞAÇ CİNSİ | Eğilme gerilmesi kg/cm2 | Çeki gerilmesi kg/ cm2 | Bası gerilmesi kg/ cm2 | Kesme gerilmesi kg/ cm2 |
| Çamgiller 1. Lif doğrultusunda 2. Life dik doğrultuda | 145 --- | 145 --- | 110 35 | 18 30 |
| Sert ağaçlar 1. Lif doğrultusunda 2. Life dik doğrultuda | 190 ---- | 190 ---- | 120 50 | 20 40 |
Not: Burada çamgiller için 500 kg/cm2, sert ağaç için 800 kg/cm2'lik kırılma dayanımı varsayılmıştır. Çamgiller ve sert ağaçlar dışında direkler kullanılmak istendiğinde çeki gerilmesi için emniyet katsayısı 4 olacaktır.
Toprağa gömülü direklerde burkulma uzunluğu, direğin ortasındaki takoz ya da saplamadan, gömülme derinliğinin yarısına kadar olan uzaklıktır.
e) Çift direkler uygun biçimde birbirine bağlanacaktır. Takozla birbirine bağlanacak çift direkler bütün uzunlukları boyunca en az 4-6 takoz ile donatılacak ve cıvatalarla vidalanacaktır.
f) Zorunlu haller dışında, ormanlık alanlarda ağaç direk kullanılmamalıdır.
Direk lenteleri