Madde 17 — Yürütme
MADDE 17 – (Değişik:RG-16/12/2022-32045)
(1) Bu Tebliğ hükümlerini Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı yürütür.
EK – 1
TABLO 1 ZEHİRLİLİK SEYRELME FAKTÖRÜ (ZSF) TAYİNİ
Atıksu muhtevası, balığın yüzgeçlerine yapışarak solunum epitellerinin şişmesine ve parçalanmasına neden olur ve bu şekilde balıklara zarar verir. Ayrıca, yüzgeçlerle alınan zararlı maddeler deriye veya sindirim sistemlerine geçerek zehirlenmelere neden olurlar.
Toksik etki, atıksuyun seyreltme suyu ile seyreltildiği hacimle orantılı olarak da saptanabilir. Buna göre, tüm balıkların yaşatılabildiği en küçük seyrelme değeri esas alınarak, atık suyun balıklara toksik etkisi seyrelme faktörü (ZSF) ile ifade edilir. Seyrelme faktörü, kullanılan birim atıksu hacmine bağlı birim seyreltme suyu hacmi ile birim atıksu hacminin toplamıdır.
Seyrelme faktörü; kaç hacim atıksuyun kaç hacim seyreltme suyu ile seyreltildiğini ifade eder. Örneğin, 1 hacim atıksu + 4 hacim seyreltme suyu = seyrelme faktörü (ZSF)=5 tir. Yani 1 hacim atıksu + 4 hacim seyreltme suyu=5 hacim. Zehirlilik seyrelme faktörü=5’tir.
Tüm balıkların yaşadığı (ölmediği) seyrelmenin en küçük değerine ZSF (Zehirlilik Seyrelme Faktörü) adı verilmektedir.
- ÖRNEK
- Hacimsel Oranlar
| Atıksu | Seyreltme suyu | ZSF | 48 saat sonra ölü balık sayısı |
| 1 | 4 | 5 | 2 |
| 1 | 5 | 6 | 0 |
| 1 | 7 | 8 | 0 |
Bu örnekte ZSF=6’dır. Test için gerekli araçlar:
1 - Cam akvaryum: h: 24 cm a: 22 cm b: 32 cm
2 - Ölçme pipetleri : 5, 10 mL
3 - Pipetler: 10,20,50 mL
4 - Balon jojeler: 100..... . ,1000 mL
5 - Mezur: 100..... .,1000 mL
6 - Erlenmayer: 250 mL
7 - Beher: 250 mL
8 - Pastör pipetleri: Havalandırma için
9 - Termometre: 0-50 °C’lik
10 - Oksijenmetre
11 - pH metre
Test için gerekli kimyasal maddeler:
1 - Deiyonize su
2 - CaCl2 çözeltisi: Kalsiyum klorür (CaCl2) çözeltisinin konsantrasyonu C=0.5 mol/L olacak şekilde; saf kristal haldeki 109.55 gr. CaCl2 6H2O (kalsiyum klorür.6 hidrat): saf suda çözülür ve 1 L’ye tamamlanır. 1 L çözeltide 0.5 mmol Ca+2 iyonu bulunur.
3 - MgSO4 çözeltisi : Magnezyum sülfat (MgSO4)) çözeltisinin konsantrasyonu C = 0.5 mol/L olacak şekilde; saf kristal haldeki 123.25 gr. MgSO4 7H2O (magnezyum sülfat.7 hidrat) deiyonize suda çözülür ve 1L’ye tamamlanır. 1 mL çözeltide 0.5 mmol Mg+2 iyonu bulunur.
4 - NaHCO3 çözeltisi : Sodyum bikarbonat çözeltisinin konsantrasyonu C = 0.1 mol/ L olacak şekilde; 8.401 gr. NaHCO3 (Sodyum bikarbonat)saf deiyonize suda çözülür ve 1 L’ye tamamlanır. 1 L NaHCO3 çözeltisinin 1 lt suya verilmesi halinde, suyun asit kapasitesini 0. mmol/ L kadar arttırır.
(Ks = 4.3 karbonat sertlik ölçüsü)
5 - HCl (Hidroklorik asit): Bu çözeltiden suya 1 L verilmesi halinde 1 L suyun asit kapasitesi (Ks = 4.3) 1 mmol/ L azalır.
6 - NaOH (Sodyum hidroksit): Konsantrasyon C = 1 mol/ L olmalıdır. 40 gr. NaOH suda çözülür ve 1 L’ye tamamlanır.
7 - Seyreltme suyu : Seyreltme suyu olarak klorsuz içme sularının kullanılmasında Ca+2 iyonları konsantrasyonu (2.2±0.4) mmol/ L veya Mg+2 iyonlar konsantrasyonu (0.5±0.1) mmol/lt olan klorsuz içme suları seyreltme suyu olarak kullanılabilir. Ca+2/Mg+2 = 4 ile 1 arasında olmalı, Ks=4.3 (0.10±0.02) mmol/ L olmalıdır. Ca+2 konsantrasyonu 1.8 mmol/ L’den az ise içme suyuna CaCl2 ilave edilir: Mg+2Konsantrasyonu 0.4 mmol/ L’den az ise MgSO4 ilave edilir. Ca+2 iyonlarının konsantrasyonu 2.6 mmol/L’den ve Mg+2 iyonları konsantrasyonu 0.6 mmol/ L’den fazla ise, içme suyuna deiyonize su ilave edilir.
Ca+2/Mg+2 = 4 ile 1 arasında değilse, o zaman, CaCl2 veya MgSO4 çözeltisi ilave edilir ve daha sonra çözelti deiyonize su ile seyreltilir.
Ks = 4.3 (seyreltme suyunun asit kapasitesi değeri) 0.12 mmol/ L’den fazla ise HCl ilave edilir. 0.08 mmol/ L’den az ise NaHCO3 çözeltisi ilave edilir.
Sentetik seyreltme suyu:
22 ml CaCl2 çözeltisi, 5L MgSO4 çözeltisi ve 5 L NaHCO3 katılır ve hacim deiyonize su ile 5 lt L’ye tamamlanır. Çözelti, sabit pH değerine erişinceye kadar havalandırılır.
Test balıklarının deney öncesi muhafazası:
Havalandırılmış, klorsuz içme suyu bulunan akvaryumlarda test balıkları bekletilir ve su sirkülasyonu sağlanır. 1 L suda 5 balıktan fazla balık bulunmamalıdır. Durgun su kullanıldığı takdirde suyun dolanımının yaptırılması, filtrelenmesi ve sık sık yenilenmesi gerekir. Test balığı olarak Lebistes Reticulatus kullanılır.
Test balıklarının bekletilmesi sırasında, uygun kuru yem ile beslenmesi gereklidir. Tercihen dane boyutu 0.0 olan ve genç balıklara verilen yem kullanılır. Test balıklarının bulunduğu suyun sıcaklığı 18°C ise, balıklar test suyu sıcaklığı olan 20°C’ye en az 48 saat (2 gün) süre ile adapte edilmelidir. Test balıklarının deneylerden önce 1 hafta süre ile bekletme havuzlarında bekletilmesi ve test için hazırlanması uygun olur. Bekletme sırasında balıkların 1 hafta içindeki ölüm oranı % 1’i aşmamalıdır.
Uygulama:
Tabloda gösterildiği gibi zehirlilik seyrelme faktörüne göre belirli hacimde seyreltme suyu ile seyreltilmiş atıksu, test suyunu oluşturacaktır.
Deneyin yapılışı:
10 L test suyu akvaryuma konur. HCl ve NaOH ile pH 7.0±0.2’ye ayarlanır. Her akvaryuma 10 balık konur. Sıcaklık (20±1) °C ve çözünmüş oksijen 4 mg/ L olacak şekilde ayarlanır. Bu değer çoğu kez havalandırmadan sağlanabilir. Bekleme süresi 48 saattir. Dokunulduğunda, kendiliğinden hareket edemeyen balıklar ölü sayılır. Sentetik seyreltme suyu ile de aynı şekilde paralel olarak deney yapılır. Eğer bir veya birden fazla balık ölürse deney geçersizdir. Deneyden sağ çıkan balıklar, başka deneyde kullanılmaz. Bu şekilde, balıkların yaşamasını sağlayan en düşük zehirlilik seyrelme faktörü (ZSF) belirlenir.
10 L test suyu için (numune+seyreltme suyu) karışım miktarları
| Numune/Seyreltme suyu oranları | ZSF | Alınacak numune hacmi | Alınacak seyreltme suyu hacmi | |
| 1 | 1 | 2 | 5 | 5 |
| 1 | 2 | 3 | 3.33 | 6.67 |
| 1 | 3 | 4 | 2.5 | 7.5 |
| 1 | 4 | 5 | 2 | 8 |
| 1 | 5 | 6 | 1.66 | 8.34 |
| 1 | 6 | 7 | 1.42 | 8.58 |
| 1 | 7 | 8 | 1.25 | 8.75 |
| 1 | 8 | 9 | 1.11 | 8.89 |
| 1 | 9 | 10 | 1 | 9 |
EK-2
Tablo 2. Numune Alma Etiketi
| NUMUNE ALMA ETİKETİ | |
| Numune Alma Yeri | |
| Numune Alma Noktası | |
| Numune Cinsi | |
| Numuneyi Alan | |
| Numune Alma Tarihi/Saati |
EK-3
| T.C. (Değişik ibare:RG-16/12/2022-32045) ÇEVRE, ŞEHİRCİLİK VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAKANLIĞI NUMUNE ALMA TUTANAĞI | Tarih: | |||||||||||||
| Numuneyi Alan Kurum ________________________ ________________________ Numuneye esas Resmi Talep Yazısının Tarihi : Sayısı : | Numune Alınan Yer | Tesisin Adı: ___________________________________________________ Tesisin Adresi: ________________________________________________ _____________________________________________________________ Tel:_________________Fax:_________________ Vergi Dairesi:____________________Vergi No:________________ | Numunenin | Cinsi : ___________________________ Alınış Tarihi:___/____/_____ Saati:___:___ / ___:___ Alma Noktası:___________________________________ Alınış Amacı :__________________________________ Şahit Numune Teslimi: İstenmemiştir İstenmiştir ______ adet numune alınmış olup, _____ adet şahit numune teslim edilmiştir. | ||||||||||
| Hava Durumu: Hava Sıcaklığı: °C Koordinatlar: | ||||||||||||||
| Arazi Ölçümleri | Su/Atıksu Numunesi | SKKY Sektör Tablo No: _______________________________________________________ Alınış Şekli : Anlık Numune Sıcaklığı: ________°C pH:_________Elekteriksel İletkenlik: ________ µS/cm ____Tuzluluk: %o : ______Kompozit 2 saatlik Oksijen Doygunluğu: ______Derinlik: ______mDebi: ________Kompozit 24 saatlik | ||||||||||||
| Toprak Numunesi | Toprak kirliliğine sebep olan madde veya tesis vb.: ________________________________________________________________________________________ Ziraat Yapılıyor : EVET( Sulu Kuru ) HAYIR Numunenin temsil ettiği tarla veya arazi büyüklüğü : _______________________________ | |||||||||||||
| Katı Atık Numunesi | Cinsi: Evsel Endüstriyel Evsel ve Endüstriyel | |||||||||||||
| Yakıt Numunesi | Cinsi: ________________________________________________________________________________________ | |||||||||||||
| Numune Kapları | Kap No | Numune Kabı Cinsi | Numune Miktarı | Bakılacak Parametre(ler) | Koruma Önlemi | Özel Notlar | ||||||||