Madde 69 — Yürütme
MADDE 69 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Tarım ve Köyişleri Bakanı yürütür.
EK-1
MİHRAK TANIMI
(1) Bir işletme, aşağıda sıralanan kriterlerden bir veya daha fazlasını karşıladığında, Şap Hastalığı mihrakı ortaya çıktığı ilan edilir.
a) Şap virüsünün, bir hayvandan, söz konusu hayvana ait herhangi bir üründen veya hayvanın bulunduğu çevreden izole edilmesi,
b) Şap hastalığına özgü klinik bulguların, duyarlı türlere ait bir hayvanda gözlenmesi ve şap virüsünün bir veya daha fazla serotiplerine özgü viral antijen veya viral ribonukleik asitin (RNA) bu hayvandan veya aynı epidemiyolojik gruba dahil hayvanlardan alınan örneklerde saptanması ve tanımlanması,
c) Şap hastalığına özgü klinik bulguların duyarlı türlerden birine ait bir hayvanda gözlenmesi ve olası seropozitiflik nedenleri olarak, geçmişte yapılmış aşılama, kalıntı niteliğindeki maternal antikorlar veyaspesifik olmayan reaksiyonların dışlanması koşuluyla, söz konusu hayvan veya aynı gruptaki diğer hayvanların, şap virüsünün yapısal veya yapısal olmayan proteinlerine özgü antikorlar bakımından pozitif olması,
ç) Şap virüsünün bir veya daha fazla sayıdaki serotipine özgü viral antijen veya viral RNA’nın, duyarlı türlerden bir hayvana ait örneklerde saptanması ve tanımlanması ve yapısal proteinlere özgü antikor saptanması durumunda olası seropozitiflik nedenleri olarak geçmişte yapılmış aşılama, kalıntı niteliğindeki maternal antikorlar veya spesifik olmayan reaksiyonların dışlanması koşuluyla, hayvanların şap virüsünün yapısal veya yapısal olmayan proteinlerine özgü antikorlar bakımından pozitif olması,
d) Doğrulanmış bir şap hastalığı vakası ile epidemiyolojik bağlantı saptanması ve aşağıda sıralanan durumlardan en az birinin geçerli olması,
1) Bir veya daha fazla sayıda hayvanın, olası seropozitiflik nedenleri olarak geçmişte yapılmış aşılama, kalıntı niteliğindeki maternal antikorlar veya spesifik olmayan reaksiyonların dışlanması koşuluyla, şap virüsünün yapısal veya yapısal olmayan proteinlerine özgü antikorlar bakımından pozitif olması,
2) Duyarlı türlere ait bir veya daha fazla sayıda hayvandan alınan örneklerde, şap virüsüne ait bir veya daha fazla sayıda serotipe özgü viral antijen veya viral RNA’nın saptanması ve tanımlanması,
3) Duyarlı türlerden bir veya daha fazla sayıda hayvanda olası seropozitiflik nedenleri olarak geçmişte yapılmış aşılama, kalıntı niteliğindeki maternal antikorlar veya spesifik olmayan reaksiyonların dışlanması koşuluyla, şap virüsünün yapısal veya yapısal olmayan proteinlerine karşı öncesinde negatif olan serumların pozitif olarak saptanması ile aktif enfeksiyonun varlığının serolojik olarak kanıtlanması. (Geçmişe yönelik seronegatifliğin mantıksal olarak beklenemeyeceği durumda, serolojik değişim üzerindeki inceleme, aynı hayvanlardan, iki veya daha fazla defa, yapısal proteinler söz konusu olduğunda en az beş gün arayla, yapısal olmayan proteinler söz konusu olduğunda ise, en az yirmibir gün arayla alınan çift örnekler üzerinde yürütülür.),
4) Şap hastalığına özgü klinik bulguların, duyarlı türlerden bir hayvanda gözlenmesi.
EK-2
İNCELEME
Klinik Muayene,
(1) İşletmelerde, tüm duyarlı türlere ait hayvanların, şap hastalığına özgü klinik bulgular yönünden klinik muayenesi zorunludur.
(2) Özellikle risk altındaki işletmelerden nakledilmeleri veya risk altındaki işletmeler ile yakın teması bulunan kişiler veya ekipman ile yakın teması olması dolayısıyla şap virüsüne maruz kalmış olma olasılığı yüksek olan hayvanlara önem verilmesi zorunludur.
(3) Klinik muayenede, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (m) bendinde öngörülen kuluçka süresi ve duyarlı hayvan türlerinin barındırılma şekli de dahil olmak üzere, şap hastalığının bulaşma şeklinin dikkate alınması zorunludur.
(4) İşletmede hayvan sağlığına ilişkin amaçlara yönelik olarak tutulmuş kayıtlar detaylı olarak incelenmelidir. Bu kayıtlar, arasında mortalite, morbidite ve yavru atma olguları, klinik gözlemler, verim ve yem tüketimindeki değişiklikler, hayvan alımı ve satımı, kontamine olma olasılığı bulunan kişilerin ziyaretleri ve anamnez bakımından önem taşıyan diğer bilgilerdir.
Örnekleme Usulleri
(5)Genel hükümler,
a) Serolojik örnekleme,
1) 63 üncü maddede öngörülen uzman grubu bünyesinde oluşturulan epidemiyoloji ekibinin önerileri doğrultusunda ve
2) İzleme ve kanıt teminini desteklemek üzere ve geçmişte enfeksiyon geçirilmemiş olması durumunda, Ek-1’de yer alan tanım da dikkate alınarak yapılır.
b) Hastalık sonrası yürütülecek hastalık gözetimi (surveillance) çerçevesinde yapılacak örneklemelere bu Ekte aksi belirtilmediği takdirde, enfekte işletmelerde duyarlı hayvanların öldürülmesi ve ön temizlik ile dezenfeksiyon uygulanmasının ardından en az yirmibir gün geçmeden başlatılamaz.
c) Duyarlı türlere ait hayvanlarda örnekleme bu Ekte belirtilen hükümlere uygun olarak yürütülür. Şap hastalığı mihrakında açık klinik belirtiler göstermeyen koyun, keçi veya diğer hayvan türlerinin mevcut olduğu durumlarda ve özellikle bu hayvanların sığır ve domuzlar arasından görülmesi durumunda örnekleme mutlaka yapılır.
(6) İşletmelerde örnekleme, şap hastalığı varlığından kuşkulanılan, fakat, klinik bulgu gözlenmeyen işletmelerde, koyunlar ve keçiler ile epidemiyoloji ekibinin önerisi üzerine, diğer duyarlı hayvan türleri, en az % 95 güvenilirlikle, % 5 oranında prevalans saptamaya uygun bir örnekleme protokolü ile incelenmelidir.
(7) Koruma bölgelerinde örnekleme,
a)21 inci maddeden34 üncü madde sonuna kadar yer alan önlemlerin 35 inci madde uyarınca kaldırılması için, koruma bölgesi sınırları içerisinde bulunan ve örneklerin alınmasından en az yirmibir gün öncesini kapsayan bir dönemde koyun ve keçilerin, sığırlar ile doğrudan ve yakın temasının bulunmadığı tüm işletmeler, en az % 95 güvenilirlikle, % 5 oranında prevalans saptamaya uygun bir örnekleme protokolü ile incelenir.
b) Ancak, yetkili kurumlar, bu Ek’in yedinci fıkrasının (a) bendine uygun şekilde, sürü içerisindeki hastalığa yönelik, en az % 95 oranında güvenilirlikle % 2 oranında prevalans saptamaya uygun istatistik parametreler kullanılması koşuluyla, epidemiyolojik koşullar izin verdiği takdirde, özellikle 35 inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde yer verilen önlemlerin uygulanması çerçevesinde, örneklerin, enfekte çiftlik(ler)deki duyarlı hayvanların elden çıkartılması ve ön temizlik ve dezenfeksiyonun uygulanmasından sonraki en az ondört günlük süreden önce alınamayacağına dair karar alabilir.
(8) Gözetim bölgelerinde örnekleme,
a)36 ncı maddeden 42 nci madde sonuna kadar yer alan önlemlerin, 43 üncü madde uyarınca kaldırılması için,özellikle koyunların ve keçilerin barındırıldığı ve klinik bulguların yokluğunda şap hastalığı varlığından kuşkulanılması gereken gözetim alanı sınırları içerisindeki tüm işletmeler incelenmelidir. Bu inceleme içinörneklerin, aşağıda sıralanan hususlar yerine getirilerek, çok aşamalı örnek alma metodu ile alınması yeterlidir.
1) Örnekler, alınmalarından en az otuz gün öncesini kapsayan bir dönemde sığırlar ile doğrudan ve yakın temasta bulunmayan koyun ve keçilerin barındırıldığı ve gözetim alanı dış çevresine yakın bulunan tüm idari birimlerden seçilen işletmelerden alınmalıdır.
2) Örnekler, gözetim bölgelerinde eşit dağıldığı varsayılan hastalığın tahmini prevalansının % 2 olması durumunda, en az % 95 güvenilirlik ile en az bir enfekte işletmenin saptanabilmesi için gerekli sayıdaki işletmeden alınmalıdır.
3) Örneklenecek her işletmeden sürü içerisinde % 5 oranında prevalans gösteren hastalığın % 95 güvenilirlikle saptanabilmesi için gerekli sayıda koyun ve keçiden ve eğer işletmede 15’ten az sayıda koyun ve keçi bulunması durumunda ise hayvanların tümünden örnek alınmalıdır.
(9) İzleme için örnekleme, 21 inci maddede belirlenen alanlar dışındaki bölgelerde takip çalışmalarının yürütülebilmesi ve aşılanmamış sığırlar veya domuzlar ile yakın ve doğrudan teması olmayan koyun ve keçi populasyonunda, enfeksiyon yokluğunun doğrulanabilmesi için Dünya Hayvan Sağlık Örgütü (OIE) tarafından izleme için önerilmiş olan protokol veya bu ekin sekizinci fıkrasının (a) bendinin ikinci alt bendinde verilen sürü prevalansı %1 olarak kabul edilerek uygulanır.
(10) Bu Ek in altıncı ve yedinci fıkraları ile sekizinci fıkranın (a) bendinin üçüncü alt bendinde öngörülen gereksinimler doğrultusunda hesaplanan örnek sayıları, uygulanan testin tanıdaki duyarlılığının dikkate alınabilmesi için arttırılır.
EK-3
TEMİZLİK VE DEZENFEKSİYON İLKELERİ VE USULLERİ
(1) Genel ilkeler ve usuller,
a) 13 üncü maddede yer alan temizlik ve dezenfeksiyon işlemleri, resmi gözetim altında ve hükümet veteriner hekimi tarafından verilen talimatlara uygun şekilde yapılır.
b) Kullanılan dezenfektanların ve dezenfektan yoğunluklarının, şap virüsünü tahrip ettiği, Bakanlık tarafından resmi olarak onaylanmış olmalıdır.
c)Dezenfektanların etkisi, uzun süreli saklandıklarında olumsuz etkilenmemelidir.
ç) Dezenfektanların ve dezenfeksiyonda kullanılacak usullerin seçiminde, bina, araç ve cisimlerin yapısı dikkate alınmalıdır.
d) Yağ giderici maddeler ve dezenfektanların kullanıldığı koşullar, etkinliklerini olumsuz etkilememelidir. Özellikle, üretici tarafından bildirilen, basınç, en düşük sıcaklık derecesi ve gereken temas süresi gibi teknik parametrelere uyulmalıdır
e)Dezenfektanın etkisi, yağ giderici maddeler gibi diğer maddeler ile etkileşim sonucu ortadan kalkmamalıdır.
f) Kullanılan dezenfektandan bağımsız olarak dezenfeksiyonda aşağıda sıralanan genel kurallara uyulmalıdır.
1) Dışkının yanı sıra yataklık ve altlıklar dezenfektan ile iyice emdirilerek muamele edilmelidir.
2) Temizlik ve dezenfeksiyon işlemlerinin etkinliğini azaltacak ekipman veya kurulu araç ve gereçlerin, mümkün olduğu takdirde, uzaklaştırılması veya sökülmesinin ardından, özellikle, kontamine olma olasılığı bulunan zemin, yerler, rampalar ve duvarlar dahil olmak üzere, tüm yüzeyler dikkatlice fırçalanarak ve ovularak yıkanmalı ve temizlenmelidir.
3) Bu bendin birinci ve ikinci alt bentlerinin gerçekleştirilmesinden sonra üretici talimatlarında bildirilen asgari temas süresince yeniden dezenfektan uygulanmalıdır.
4) Temizlik işlemleri için kullanılan su, şap virüsünün yayılması riskini ortadan kaldıracak şekilde ve hükümet veteriner hekiminin talimatlarına uygun şekilde uzaklaştırılmalıdır.
5) Yıkamanın, basınç ile uygulanan sıvılar kullanılarak ve dezenfeksiyon ardından yapılması halinde, önceden temizlenen veya dezenfekte edilen bölümlerin yeniden kontaminasyonu önlenmelidir.
6) Kontamine olma olasılığı bulunan ekipman, kurulu araç ve gereçler, cisimler veya bölmelerin yıkanması, dezenfeksiyonu veya imhası göz önünde bulundurulmalıdır.
7) Bu Yönetmelik çerçevesinde gerekli görülen temizlik ve dezenfeksiyon işlemleri, işletme kayıt defterine veya araçların söz konusu olması durumunda araç seyir defterine kaydedilmeli ve resmi onay gerekli olması halinde, denetleyici konumundaki hükümet veteriner hekimi tarafından tasdik edilmelidir.
(2) Enfekte olan işletmelerin temizliğine ve dezenfeksiyonuna ilişkin özel hükümler:
a) Ön temizlik ve dezenfeksiyon,
1) Hayvanların itlaf edilmesi sırasında, şap virüsünün yayılmasını önlemek veya en aza indirgemek için gerekli tüm önlemler alınır. Diğer önlemlerin yanı sıra buönlemler, geçici dezenfeksiyon ekipmanının kurulması, koruyucu giysiler ve duş alma olanağının sunulması, kullanılmış olan ekipman, araç ve gereçler ile binaların dekontamine edilmesi ve havalandırma sisteminin kapatılmasını içermelidir.
2) İtlaf edilen hayvanların karkasları üzerine dezenfektan püskürtülmeli ve karkaslar işletmeden, işlenmek ve imha edilmek üzere, kapalı ve sızıntı yapmayan araçlar içerisinde uzaklaştırılmalıdır.
3) Duyarlı hayvan türlerinin karkasları, işlenmek ve imha edilmek için uzaklaştırılır uzaklaştırılmaz, söz konusu hayvanların içinde barındırıldığı bina bölümleri ve itlaf, kesim veya post-mortem muayene sırasında kontamine olan diğer bina bölümlerine, bahçeye, vs. bu amaçla kullanımı onaylanmış dezenfektanlar püskürtülmelidir.
4) Kesim veya post-mortem muayene sırasında dökülmüş olan doku parçaları veya kan ile binaların, bahçelerin ve gereçlerin, vs. gözle görülür kontaminasyonu dikkatlice toplanmalı ve karkaslarla birlikteuzaklaştırılmalıdır.
5) Kullanılan dezenfektan, uygulandığı yüzeyde en az 24 saat süreyle kalmalıdır.
b) Nihai temizlik ve dezenfeksiyon,
1) Tüm yüzeylerdeki yağ ve kir, yağ giderici bir madde ile uzaklaştırılmalı ve soğuk su ile yıkanmalıdır.
2) Soğuk su ile yıkamanın ardından, dezenfektan yeniden püskürtülmelidir.
3) Yedi gün sonra, binalar tekrar yağ giderici madde ile muamele edilerek, soğuk su ile yıkanmalı ve dezenfektan püskürtülmesinin ardından yeniden soğuk su ile yıkanmalıdır.
(3) Kontamine altlık, gübre ve sıvı ahır gübresinin dezenfeksiyonu,
a) Gübrenin katı kısmı ile kullanılmış altlık kızışma sağlanması için istiflenir, bu işlem için tercihen 1 m3 gübreye, granül halinde 100 kg. sönmemiş kireç eklenir ve yığının tamamında sıcaklığın en az 70°C olması temin edilerek üzerine dezenfektan püskürtülerek en az kırkiki gün beklenir. Bu süre zarfında yığın ya üzeri örtülerek veya aktarılarak ısıl işlemin tüm katmanlara ulaşması sağlanır.
b) Gübre ve sıvı ahır gübresinin sıvı kısmı, en son enfekte materyal ilavesinden sonra en az kırkiki gün saklanmış olmalıdır. Sıvı ahır gübresinin ağır kontaminasyonu veya olumsuz iklim koşullarının mevcut olması durumunda, söz konusu süre uzatılabilir. Şap virüsünün öldürülmesi amacıyla madde içerisindeki pH değerinin yeterli düzeyde değiştirilebilmesi için dezenfektan eklenmiş olması durumunda ise, söz konusu süre kısaltılabilir.
(4) Özel Durumlar
a) Teknik nedenler veya güvenlik dolayısıyla, temizlik ve dezenfeksiyon işlemlerinin, bu yönetmeliğe uygun şekilde tamamlanamaması halinde, şap virüsünün olası yayılmasını önlemek amacıyla, binalar ve tesisler olabildiğince temizlenmeli ve dezenfekte edilmeli ve içerisinde en az bir yıl süreyle duyarlı hayvan türleri barındırılmamalıdır.
b) Bu Ek’in ikinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinin istisnası olarak, açık ahır işletmeleri söz konusu olduğunda, çiftlik tipini ve iklim koşullarını göz önünde bulundurarak, yetkili birim, temizlik ve dezenfeksiyon için özel usuller belirleyebilir.
c) Yetkili kurum, bu Ek’in üçüncü fıkrasının istisnası olarak, dışkı ve gübrenin dezenfeksiyonu için şap virüsünü etkin bir şekilde yok ettiği bilimsel kanıtlarla ortaya konan özel usuller belirleyebilir.
EK-4
İŞLETMELERE YENİDEN HAYVAN GİRİŞİ
Genel Prensipler
(1) İşletmeye yeniden hayvan girişi, işletmenin en son dezenfeksiyonunun tamamlanmasından en az yirmibir gün sonra başlamalıdır.
(2) İşletmeye yeniden hayvan girişi ancak aşağıdaki koşullar yerine getirildiğinde başlayabilir.
a) Hayvanlar şap hastalığına ilişkin hayvan sağlığı kısıtlaması bulunan alanlardan gelmemelidir.
b) Yetkili birim, işletmeye girmesi planlanan büyükbaş hayvan ve domuzlarda, klinik belirtiler esas alınarak veya şap hastalığına duyarlı diğer türler söz konusu olduğunda ise bu Ek’in üçüncü fıkrasında belirtilen gözlem süresinin sonunda yapılacak laboratuvar incelemesi ile kalmış olması muhtemel şap virüsünün tespit edilebileceğihususunda emin olunmalıdır.
c) Bu Ek’in ikinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen bağışıklık tepkisinin yeterli olmasını sağlamak için hayvanların; Ya en az otuz gündür şap hastalığı vakası görülmemiş olan işletmeyi merkez alan en az on km yarıçaplı bir alanda yer alan işletme menşeli olmak veya bu işletmeden geliyor olmaları ya da İşletmeye getirilmeden önce alınan numuneleri, Ek-11’de tanımlanan şap virüsüne karşı antikorların belirlenmesi için yapılan testlerde negatif olarak bulunan hayvanlar olmaları zorunludur.
(3) İşletmeye yeniden giriş, işletmedeki tarım uygulamalarına bağlı olmaksızın aşağıdaki prosedürlere uygun olmalıdır.
a) Söz konusu işletmedeki tüm birim ve binalara hayvan girişi yapılmalıdır.
b) Birden fazla birim veya binadan oluşan işletmelerde, her birim veya bina için aynı anda yeniden giriş yapılması gerekli değildir, ancak, şap hastalığına duyarlı türlere ait hiçbir hayvan, tüm birim ve binalara yeniden giriş yapan hayvanlar, işletmeye yeniden hayvan girişi prosedürlerinin tamamı yerine getirilmeden işletmeyi terk edemez.
c) Hayvanlar, işletmeye giriş yapılmasını takip eden ilk ondört gün içinde her üç günde bir klinik muayeneye tabi tutulur.
ç) Yeniden girişi takip eden onbeş-yirmisekiz günlük dönemde hayvanlar her hafta bir kez klinik muayeneye tabi tutulur.
d) En son girişten en az yirmisekiz gün sonra hayvanlar klinik olarak incelenmelidir ve Ek-2’nin altıncı fıkrasında belirtilen gereklilikler uyarınca şap hastalığına karşı antikor varlığının tespiti için numune alınmalıdır.
(4) Bu Ek’in üçüncü fıkrasının (d) alt bendinde belirtilen muayene ve testler negatif olarak sonuçlandığında işletmeye yeniden hayvan girişi işlemi tamamlanmış kabul edilir.
Önlemlerin Uzatılması ve Muafiyetler,
(5) Yetkili birim aşağıdakileri uygulayabilir.
a)Temizlenmesi ve dezenfekte edilmesi zor olan işletmelerde ve özellikle açık hava işletmelerinde gözlem hayvanlarının kullanımı,
b)İşletmeye yeniden hayvan girişi çerçevesindeki ek koruma ve kontrol önlemleri.
(6) Yetkili birim, yeniden hayvan girişi yapılan işletmeyi merkez alan on km yarıçaplı alanda en son vakanın sona ermesinden üç ay sonra hayvan girişi yapıldığı durumlarda, bu Ek’in üçüncü fıkrasının (b), (c) ve (ç) alt bentlerinde belirtilen önlemlere istisna getirebilir.
Acil Aşılama ile Bağlantılı Yeniden Hayvan Girişi,
(7) 51 inci madde uyarınca oluşturulan aşılama bölgesinde işletmeye yeniden hayvan girişi bu Ek’in birinci ve ikinci fıkraları uyarınca yapılır.
(8) Yetkili birim, aşılama bölgesi dışında yerleşik işletmelere aşılanmış hayvan girişine aşağıda koşullarda izin verebilir.
a) İşletmeye giren aşılanmış hayvan oranı, işletmeye giren hayvanların %75’inden fazla ise; duyarlı türlere ait hayvanların işletmeye yeniden girişinden sonraki yirmisekiz günden önce olmamak kaydıyla, Ek-2’nin altıncı fıkrasında belirtilen istatistiksel parametreler kullanılarak yapılan rasgele örnekleme ile aşılanmış hayvanlar yapısal olmayan proteinlere karşı antikor tespiti için test edilmiş olmalı ve aşılanmamış hayvanlar için bu Ek’in Genel Prensipler bölümünde yer alan hükümler karşılanmış olmalı veya
b) İşletmeye giren aşılanmış hayvan oranı, işletmeye giren hayvanların %75’inden az ise; aşılanmamış hayvanlar gözlem hayvanı olarak kabul edilmeli ve bu Ek’in Genel Prensipler bölümünde yer alan hükümler karşılanmış olmalıdır.
EK-5
TEK TIRNAKLI HAYVAN HAREKETLERİNE GETİRİLEN SINIRLAMALAR
Asgari Önlemler
1) İthalatçı ülke tarafından istenen belgeler düzenlenmeden, 12 nci maddeye uygun olarak en az bir şap vakasının varlığının teyit edildiği yerlerden tek tırnaklı hayvanların ihracat amacıyla sevkine izin verilmez.
Tavsiye Edilen Önlemler;
(1) 9 uncu maddenin üçüncü fıkrası uyarınca yetkili birimlerce tüm hayvanların hareketlerine yönelik bir yasaklamanın getirildiği hallerde, 6 ncı ve 12 nci maddelerinde belirtilen kısıtlamalar kapsamındaki işletmelerde bulunup da, duyarlı türlerin bulunmadığı yerlerde özel veteriner tedavisine ihtiyaç duyan tek tırnaklıların, aşağıdaki koşullar sağlandığı sürece bulundukları işletmeden nakillerineizin verilebilir.
a) Acil durumların kaydı veteriner hekim tarafından haftada yedi gün, yirmidört saat tutulmalıdır.
b) Varış noktasındaki kliniğin mutabakatı alınmalıdır.
c) Nakil işlemine, haftada yedi gün, günde yirmidört saat ulaşılabilir olan yetkili birimler tarafından izin verilmesi gerekmektedir.
ç) Nakledilen tek tırnaklılara, bir tanımlama belgesi eşlik etmelidir.
d) Hayvanlar yola çıkmadan önce, hazır bulunan hükümet veteriner hekimi gidiş güzergahı hakkında bilgilendirilecektir.
e) Tek tırnaklılar mutlaka tımar edilmeli ve etkili bir dezenfektan ile silinmelidir.
f) Tek tırnaklılar, kullanımdan önce ve kullanım sonrası temizlenen ve dezenfekte edilen tek tırnaklıları taşımaya tahsis edilmiş ve bu şekilde kullanıldığı anlaşılabilir araçlarla nakledilmelidir.
(2) Koruma ve gözetim bölgelerine ilişkin tek tırnaklı hayvan kontrolleri,
a) Tek tırnaklıların 21 inci madde uyarınca oluşturulan koruma ve gözetim bölgeleri dahilinde hareketi, aşağıdaki koşullara tabidir.
1) Duyarlı hayvanlar grubundan hayvanların bulunmadığı koruma ve gözetim bölgelerindeki işletmelerde bulunan tek tırnaklıların; koruma alanlarında kullanımına, uygun temizleme ve dezenfeksiyon önlemlerine tabi tutulması kaydıyla izin verilebilir ve gözetim bölgesi dahilindeki yerlerde bu tür hayvanların kullanımına kısıtlama getirilmeyebilir.
2) Tek tırnaklılar, tek tırnaklı taşımaya tahsis edilmiş araçlar ile duyarlı türlerin bulunmadığı işletmelere bir sınırlama getirilmeksizin nakledilebilir.
3) Yetkili birimler, istisnai durumlarda, tek tırnaklıların nakline tahsis edilmiş veya kayıtlı tek tırnaklı taşıma araçları ile duyarlı türlerin bulunmadığı bir işletmeden, koruma bölgesinde kurulmuş ve duyarlı türlerin bulunduğu başka bir işletmeye nakledilmesine, nakliye aracının hayvanların yüklemesi yapılmadan önce ve varış noktasındaki işletmenin terk edilmesinden önce temizlenmesi ve dezenfekte edilmesi koşuluyla izin verebilir.
4) Tek tırnaklıların umumi yollarda, duyarlı türde hayvan bulundurmayan işletmelerin otlaklarında ve antrenman yapılan yerlerde hareketlerine izin verilebilir.
b) Koruma ve gözetim bölgelerindeki duyarlı türden hayvan barındırmayan işletmelerdeki donör hayvanlardan tek tırnaklı sperma, ova ve embriyosu toplanması ve duyarlı türlere ait hayvan barındırmayan işletmelerdeki alıcı tek tırnaklılarda kullanılmak üzere nakliyesi kısıtlanmaz.
c) Gözetim bölgelerinde, duyarlı türlere ait hayvan bulunduran ancak 6 ncı ve 12 nci maddelerde belirtilen kısıtlamalara tabi olmayan işletmelere tek tırnaklının sahibi, veteriner hekim, tohumlamacı ve nalbantların yaptıkları ziyaretler, aşağıdaki koşullara tabi olacaktır
1) Tek tırnaklılar duyarlı türlere ait hayvanlardan ayrı tutulur ve yukarıda belirtilen kişilerin duyarlı hayvanların bulunduğu alanlara girişi etkin bir şekilde engellenir.
2) Tüm ziyaretçiler kayıt edilmelidir.
3) Nakliye araçlarının ve ziyaretçi botlarının temizlenmesi ve dezenfeksiyonu yapılmalıdır.
EK-6
ŞAP VİRÜSÜNÜN İMHA EDİLMESİ İÇİN
ÜRÜNLERİN İŞLEME TABİ TUTULMASI
BÖLÜM A
Hayvansal Kökenli Ürünler
(1) Duyarlı türlere ait hayvanların et ürünleri, deri ve postlar, koyun yünü, sığır kılı, domuz kılı, ilaçlar, in vitro tanı ve laboratuvar kimyasalları da dahil olmak üzere teknik amaçlarla kullanılan kan ve kan ürünleri, ısıl işleme tabi tutulmuş domuz yağı veya işlenmiş yağlar, evcil hayvan maması ve köpek dişlikleri, tırnaklı av hayvanları, temizlenmiş, kazınmış, otuz gün boyunca sodyum klorür ile tuzlanmış veya kazınma sonrasında ağartılmış veya kurutulmuş ve işleme tabi tutulması sonrasında yeniden kontamine olması engellenmiş hayvan bumbarları ve diğer ürünler şap virüsünün tamamen yok olmasını sağlayacak şekilde işlem görmüş olmalıdır. Bunlarla ilgili özel işlem metotları Bakanlık tarafından talimat haline getirilir.
BÖLÜM B
Hayvansal Kökenli Olmayan Ürünler
(1) Sap ve saman aşağıdaki işlemlere tabi tutulmuş olmalıdır.
a) Asgari 80oC sıcaklık ve en az on dakika süre ile kapalı bir haznede buhar uygulaması veya
b) %35-40 konsantrasyonda ticari tip solüsyonlar kullanılarak, en az sekiz saat süre ile asgari 19oC’de kapalı tutulan haznede üretilen formalin dumanı (formaldehid gazı) uygulaması, veya
c) En yakın şap hastalığı vakasına iki km’den yakın olmayan binalarda, koruma altında paket veya balyalarda depolanan ve Madde 13’te belirtilen temizleme ve dezenfeksiyon önlemlerinin tamamlanmasını takip eden üç ayın tamamlanmasından önce ve her halükarda koruma bölgesinde sınırlamanın sona ermesinden önce binadan çıkarılmaması,
EK-7
TAZE ET İLE İLGİLİ İŞLEMLER
BÖLÜM A
Taze Et İle İlgili İşlemler
(1) Kemiksiz taze et: sakatatlar hariç olmak üzere, diyaframlarla birlikte ve kemik ve ulaşılabilir ana lenf bezlerinden ayrılmış et,
(2) Ayıklanmış Sakatat,
a) Lenf bezleri, bağ doku ve bu dokuya yapışık olan yağları ayrılmış kalp,
b) Lenf bezleri, yapışık bağdoku ve yağları tamamen ayrılmış karaciğer,
c) Lenf bezleri, bağdoku, bunlara yapışık yağları tamamen ayrılmış bütün masseter kasları
ç) Kemik, kıkırdak ve bademcikler hariç, epitelli diller,
d) Soluk borusu ve ana bronş ile mediastinal ve bronşial lenf bezleri ayrılmış akciğerler
e) Lenf bezleri, bağ doku, yapışık yağlar ve mukoza zarı tamamen ayrılmış, kemik veya kıkırdaksız diğer sakatatlar,
(3) Olgunlaşma,
a) Karkasların minimum +2o C sıcaklıkta en az yirmidört saat süreyle olgunlaştırılması,
b) Longissimus dorsi kasının ortasında 6,0’dan daha düşük olarak kaydedilen pH değeri,
(4) Ürünler arası kontaminasyonun engellenmesi için etkin önlemler uygulanmalıdır.
BÖLÜM B
Gözetim Bölgesi Orijinli Duyarlı Türlere Ait Hayvanlardan Üretilen Taze Etler İçin Geçerli Olan Ek Önlemler
(1) Koruma ve gözetim bölgesi dışında piyasaya sürülmesi amaçlanan, baş, iç organlar ve sakatatlar hariç taze et, aşağıda yer alan ek önlemlerden en az birine uygun olarak üretilmelidir.
a) Geviş getirenler için,
1) Hayvanlar 24 üncü maddenin ikinci fıkrasında belirtilen kontrollere tabi tutulmalıdır.
2) Et, bu Ek in Bölüm A sının birinci, üçüncü ve dördüncü fıkralarında belirtilen işlemlere tabi tutulacaktır.
b) Duyarlı türlere ait hayvanlar için,
1) Hayvanlar en az yirmibir gün işletmede kalmıştır ve menşe işletmesinin geriye dönük izlenebilmesinin sağlanması için tanımlıdırlar.
2) Hayvanlar 24 üncü maddenin ikinci fıkrasında belirtilen kontrollere tabi tutulmalıdır.
3) Et açıkça tanımlanır ve en az yedi gün boyunca resmi denetim altında tutulur ve alıkoyma dönemi sonunda menşe işletmesinde şap virüsü enfeksiyonuna ilişkin her tür şüphenin ortadan kalktığı resmi olarak açıklanana kadar serbest bırakılmaz.
c) Duyarlı türlere ait hayvanlar için,
1) Hayvanlar, şap hastalığına duyarlı türlere ait hiçbir hayvanın işletmeye sokulmadığı menşe işletmesinde yirmibir günlük bir durgunluk dönemini tamamladığında,
2) Hayvanlar, yüklemeden sonra yirmidört saat içinde 24 üncü maddenin ikinci fıkrasında belirtilen kontrollere tabi tutulmalı,
3) Yüklemeden sonraki kırksekiz saat içinde Ek-2’nin altıncı fıkrasında belirtilen istatistiksel gereklilikler uyarınca alınan numunelerde şap virüsüne karşı antikorların belirlenmesi için yapılan testlerde negatif sonuçlar elde edilmeli,
4) Et, yirmidört saat resmi kontrol altında tutulur ve hayvanların menşe işletmesinde tekrar yapılan denetim ile enfekte veya enfeksiyondan şüpheli hayvan olma ihtimali klinik muayene ile ortadan kalkana kadar serbest bırakılmaz.
(2) Ayıklanmış sakatat damgalanır ve Ek-6’nın A bölümünde belirtilen işlemlerden birine tabi tutulur.
(3) Diğer ürünler 32 nci maddede belirtilen işlemlere tabi tutulur.
EK-8
ŞAP VİRÜSÜNÜN İMHASI İÇİN SÜTÜN İŞLEME TABİ TUTULMASI
BÖLÜM A
İnsan Tüketimine Yönelik Süt ve Süt Ürünleri
(1) Aşağıdaki işlemlerin insan tüketimine yönelik süt ve süt ürünlerindeki şap virüsünün imha edilmesine yönelik yeterli güvenceyi sağladığı kabul edilmektedir. Süt ve süt ürünlerinin işlendikten sonra muhtemel bir şap virüsü kaynağı ile temasının önlenmesi için gerekli önlemler alınmalıdır.
İnsan tüketimine yönelik süt aşağıdaki işlemlerden en az birine tabi tutulmalıdır.
a) En az F 3 seviyesinde sterilizasyon:
b) UHT uygulaması,
c) pH’sı 7 veya üzerinde olan sütlere iki kez HTST uygulanması,
ç) pH’sı 7’nin altında olan sütlerde HTST uygulanması,
d)Aşağıdaki diğer fiziksel uygulamalarla birlikte HTST uygulanması,
1) En az bir saat süreyle pH’nın 6’nın aşağısına düşürülmesi veya
2) 72 °C veya üzerinde bir sıcaklığa kadar ek ısıtma ile sonrasında desikatörde kurutma uygulaması,
(2) Süt ürünleri yukarıda belirtilen işlemlerden birine tabi tutulmalı veya bu maddenin birinci fıkrası uyarınca işleme tabi tutulan sütlerden üretilmelidir.
BÖLÜM B
İnsan tüketimine yönelik olmayan süt ve süt ürünleri ve hayvan tüketimine yönelik süt ve süt ürünleri
(1) Aşağıdaki işlemlerin insan tüketimine yönelik olmayan ve hayvan tüketimine yönelik olan süt ve süt ürünlerindeki şap virüsünün imha edilmesine yönelik yeterli güvenceyi sağladığı kabul edilmektedir. Süt ve süt ürünlerinin işlendikten sonra muhtemel bir şap virüsü kaynağı ile temasının önlenmesi için gerekli önlemler alınmalıdır.
a) İnsan tüketimine yönelik olmayan ve hayvan tüketimine yönelik olan süt ve süt ürünleri aşağıdaki işlemlerden en az birine tabi tutulmalıdır.
1) En az F 3 seviyesinde sterilizasyon:
2) b bendinde belirtilen fiziksel uygulamalarla birlikte UHT uygulanması,
3) İki kez HTST uygulanması,
b) Aşağıdaki diğer fiziksel uygulamalarla birlikte HTST uygulanması,
1) En az bir saat süreyle pH’nın 6’nın aşağısına düşürülmesi,
2) 72 °C veya üzerinde bir sıcaklığa kadar ek ısıtma ile sonrasında desikatörde kurutma uygulanması,
(2) Süt ürünleri yukarıda belirtilen işlemlerden birine tabi tutulmalı ya da bu bölümün birinci fıkrası uyarınca işleme tabi tutulan sütlerden üretilmelidir.
EK-9
KORUYUCU AŞI UYGULANMASI İÇİN KARAR KRİTERLERİ VE ACİL
AŞILAMA PROGRAMLARI İÇİN YÖNERGELER
(1) Koruyucu aşı uygulanması için karar kriterleri
| Kriterler | Karar | |
| Duyarlı hayvanların popülasyon yoğunluğu | Yüksek | Düşük |
| Klinik olarak etkilenen baskın türler | Domuzlar | Geviş getirenler |
| Muhtemelen enfekte olmuş olan hayvan ve ürünlerin koruma alanı dışına hareketi | Kanıt | Kanıt yok |
| Virüsün enfekte işletmelerden hava yoluyla öngörülen dağılımı | Yüksek | Düşük veya Yok |
| Uygun aşı | Mevcut | Mevcut Değil |
| Vakaların kaynağı (izlenebilirlik) | Bilinmiyor | Biliniyor |
| Vakaların oluşma eğimi | Hızla yükseliyor | Yüzeysel veya yavaş artış |
| Vakaların dağılımı | Geniş | Sınırlı |
| Toplu itlaf politikasına halkın tepkisi | Güçlü | Zayıf |
| Aşılama sonrası bölgeselleştirmenin kabul edilmesi | Evet | Hayır |
(2) Acil Aşılamayı Başlatmak kararı için ilave kriterler
| Kriterler | Karar | |
| Bölgeselleştirmenin diğer ül-keler tarafından kabul edildiği | Biliniyor | Bilinmiyor |
| Kontrol stratejilerinin ekono-mik etkileri | Eğer acil aşılamayı kapsamayan bir kontrol stratejisinin tarımsal ve tarım dışı sektörlerde önemli ölçüde daha fazla ekonomik kayba yol açacağı öngörülebiliyorsa | Eğer acil aşılamayı kapsayan bir kontrol stratejisinin tarımsal ve tarım dışı sektörlerde önemli ölçüde daha yüksek ekonomik kayıplara yol açacağı öngörülebiliyorsa |
| 24/48 saat kuralının ardışık iki gün boyunca etkin bir şekilde uygulanamayacağı öngörülebiliyorsa(1) | Evet | Hayır |
| Toplu itlaf politikasının önemli sosyal ve psikolojik etkisi | Var | Yok |
| Popülasyonu yoğun olmayan hayvancılık alanlarında, entansif hayvansal üretim yapan büyük işletmelerin mevcudiyeti | Var | Yok |
(1) 24/48 saat kuralı aşağıdaki anlama gelmektedir.
a) 12 nci maddede belirtilen işletmelerdeki enfekte olan sürüler hastalığın doğrulanmasından sonraki yirmidört saat içinde itlaf edilemez.
b) Enfekte veya kontamine olmuş, ya da olması muhtemel hayvanlar, hastalık doğrulanmadan, kırksekiz saatten önce öldürülemez.
(3) Popülasyonu Yoğun Olan Hayvancılık Alanlarının Tanımı (PYOHA)
a) Bu Yönetmeliğin uygulanmasına yönelik ve özellikle 51 inci maddenin ikinci fıkrasında belirtilen önlemlere ilişkin karar verilirken, yetkili birim, dikkatli bir epidemiyolojik incelemeye ek olarak (b) bendinde belirtilen Popülasyonu Yoğun Olan Hayvancılık Alanlarını (PYOHA) dikkate almalıdır.
b) Duyarlı türlere ait hayvanlar; duyarlı türlere ait hayvanlar için (PYOHA), şap hastalığı ile enfekte olmuş veya olduğundan şüphelenilen hayvanları barındıran ve duyarlı türlere ait hayvan yoğunluğu domuzlar için 800, diğer türler için 1000 baş/km2’den yüksek olan bir işletmenin etrafındaki 10 km yarıçaplı coğrafi alandır. Söz konusu işletmenin, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (p) bendinde tanımlanan ve duyarlı türlere ait hayvan yoğunluğu domuzlar için 300, diğer türler için 450 baş/km2’den yüksek olan alt bölgelerden birinde veya bu tür bir alt bölgeye 20 km’den az mesafede kurulmuş olması gerekmektedir.
EK-10
CANLI ŞAP VİRÜSÜ İLE ÇALIŞILAN LABORATUVARLAR VE KURULUŞLAR
İÇİN BİYOGÜVENLİK STANDARTLARI
(1) Canlı şap virüsü üzerinde çalışan laboratuvarlar ve kuruluşlar, Nisan 1985’te Roma’da gerçekleştirilen şap hastalığının kontrolüne ilişkin Avrupa Komisyonu’nun 26 ncı oturumunda belirlenen ve 1993 yılında değiştirilen “in vitro veya in vivo şap virüsü üzerinde çalışan Laboratuvarlar için asgari standartlar” ile ortaya konulan asgari gereklilikleri sağlamak veya bunların üzerine çıkmak zorundadır.
(2) Canlı şap virüsü bulunduran laboratuvar ve kuruluşlar, denetimlerden biri haber vermeksizin gerçekleştirilmek üzere, beş yıl içinde en az iki kez denetime tabi tutulur.
(3) Denetim ekibi aşağıdaki kişilerden oluşur.
a) Bakanlıktan en az bir uzman,
b) Şap hastalığı ile ilgili en az bir uzman,
c) Biyolojik tehlikelerle çalışan laboratuvarlarda biyo güvenliğe ilişkin sorunlar ile ilgili en az bir bağımsız uzman.
(4) Denetim ekibi, Bakanlığa ve yetkili birime bir rapor sunmalıdır.
EK-11
ŞAP HASTALIĞI VE DİĞER VEZİKÜLER VİRÜS HASTALIKLARININ AYIRT
EDİCİ TANISI İÇİN TANI TESTLERİ VE STANDARTLAR
Bu Ek kapsamında, “Test” bir Laboratuvar Tanı Prosedürüne ve “Standart” pek çok farklı laboratuvarda gerçekleştirilen karşılaştırmalı test prosedürünü takiben uluslararası kabul görmüş standart haline gelen referans kimyasal anlamına gelmektedir
BÖLÜM A
Teşhis Testleri
(1) Tavsiye edilen prosedürler; OIE el kitabında, uluslararası ticaret için “Tavsiye edilen Testler” olarak tanımlanan tanı testleri, bundan böyle “OIE El Kitabı” olarak anılacak olup veziküler hastalık tanısı için referans testlerini oluşturmaktadır. Şap Enstitüsü, en az OIE El Kitabında tanımlananlar kadar sıkı standart ve testleri kabul etmek zorundadır.
(2) Alternatif prosedürler; OIE El Kitabında “Alternatif Testler” olarak tanımlanan testlerin veya OIE El Kitabı kapsamında yer almayan diğer testlerin kullanımına, testin uygulanması ile OIE El Kitabında belirlenen veya daha katı olan hassasiyet ve özgülük parametrelerinin sağlandığı veya bunların üzerine çıkıldığını göstermesi şartıyla izin verilebilir. Ulusal veya uluslararası ticaret için sonuçlar üreten Şap Enstitüsü, test prosedürlerinin ilgili OIE gereklilikleri ile uyumlu olduğunu gösteren gerekli kayıtları oluşturmak ve saklamak zorundadır.
(3) Standartlar ve kalite kontrol;
a) Şap Enstitüsü Dünya Referans Laboratuvarı veya uygun hallerde bölgesel örgütlerin referans laboratuvarları tarafından organize edilen periyodik standardizasyon ve dış kalite güvencesi uygulamalarında yer alacaktır.
b) Şap Enstitüsü kalite güvencenin bir parçası olarak, rutin olarak kullanılan testlerin OIE El Kitabında tanımlanan hassasiyet ve özgüllük gerekliliklerine uygun olduğunu göstermelidir.
(4) Numune seçimi ve nakliyesi;
a) Saha materyalinin belirli bir kısmı 53 üncü maddenin ikinci fıkrası uyarınca onaylanmış laboratuvarlardan birine gönderilmelidir. Ancak bu tür materyallerin mevcut veya nakliyeye uygun olmaması halinde, aynı konakçı türden elde edilen hayvan pasaj materyali veya düşük pasajlı hücre kültürü materyali de kabul edilebilir.
b) Bu amaçla kullanılan hayvan veya hücre kültürü materyaline ait geçmiş bilgisi de sunulmalıdır.
c) Eğer alıcı laboratuvara ulaştırma süresinin yirmidört saatten az olması bekleniyorsa, veziküler virüs tanısı numuneleri 4 °C’de nakledilebilir.
ç) Özefagus-farenks (probang) numuneleri için, özellikle havaalanındaki gecikmeler dikkate alındığında, katı karbondioksit veya likit nitrojen içinde nakliye tavsiye edilir.
d) Numunenin ülke içinde ve ülkeler arasında şap hastalığı şüpheli durumlarından koruması için numunenin güvenli paketlenmesine ilişkin özel önlemler gerekmektedir. Bu düzenlemeler esas olarak konteynırların kırılması veya sızdırmasını ve kontaminasyon riskini önlemek için tasarlanmıştır, ancak numunelerin istenen durumda ulaşmasını sağlamak için de önemlidir. Pakette su sızmasının önlenmesi için yaş buzdan ziyade buz paketleri tercih edilir.
e) Numune gönderilmeden önce alıcı laboratuvara bildirimde bulunulması ve alıcının kabul etmesi ile ilgili ayarlamalar yapılmalıdır.
f) Bakanlığın, ithalat ve ihracat düzenlemelerine uygun hareket edilmesi sağlanmalıdır.
BÖLÜM B
Standartlar
(1) OIE El Kitabında belirtilen protokoller, virüs izolasyonu, antijen tespiti ve veziküler hastalıklar için antikor tespitine yönelik referans prosedürleri ortaya koymaktadır.
(2) Şap Hastalığı:
a) Antijen tespiti
1) Şap hastalığı virüsü antijeninin belirlenmesi için standartlar, OIE Teşhis ve Aşı Testi Standartlar El kitabı uyarınca oluşturulacaktır.
2) Yedi serotipin tümünün standardize inaktive edilmiş antijenleri, şap hastalığı için OIE/FAO Dünya Referans Laboratuvarı’ndan (DRL) temin edilebilir.
3) Şap Enstitüsü, antijen tespiti sistemlerinin bu asgari standartlara uygun olmasını sağlamalıdır. Şap Enstitüsü gerekli hallerde, güçlü ve zayıf pozitif kontrollerde kullanılacak bu antijenlerin seyretilmesine ilişkin olarak OIE/FAO Dünya Referans Laboratuvarı’ndan tavsiye alabilir.
b) Virüs izolasyonu
1) Şap virüsü izolasyonu için standartlar OIE El Kitabına uygun olarak ve Ulusal Referans Laboratuvarı olan Şap Enstitüsüile istişare edildikten sonra oluşturulmalıdır.
2) Şap virüsü izolatları OIE/FAO Dünya Referans Laboratuvarı’ndan temin edilebilir.
3) Şap Enstitüsü, şap virüsü izolasyonunda kullanılan doku kültürü sistemlerinin laboratuvarın tanı kapasitesine uygun tüm serotip ve suşlara duyarlı olmasını sağlamalıdır.
c) Nükleik asit tespiti; şap virüsü RNA’sının tespit edilme standartları OIE El Kitabında belirtilen prosedürlerle uyumlu bir şekilde oluşturulmalıdır.
ç) Antikor tespiti (yapısal proteinler), Şap virüsüne karşı oluşan antikorların tespit edilme standartları OIE El Kitabında belirtilen prosedürlerle uyumlu bir şekilde oluşturulmalıdır.
d) Antikor tespiti (yapısal olmayan proteinler), Şap virüsü yapısal olmayan proteinlerine karşı oluşan antikorların tespit edilme standartları OIE El Kitabında belirtilen prosedürlerle uyumlu bir şekilde oluşturulmalıdır.
(3) Diğer veziküler hastalıklar; Bakanlık gerekli gördüğü hallerde domuz veziküler hastalığı (SVD) , veziküler somatitis (VS) ve domuzlarda veziküler ekzantemin (VE) laboratuvar tanısı için OIE El Kitabında belirtilen prosedürlere göre kapasite ve laboratuvar oluşturma cihetine gidebilir.
EK-12
ŞAP ENSTİTÜSÜ’NÜN GÖREV VE SORUMLULUKLARI
(1) Şap Enstitüsü;
a) Avrupa Şap Hastalığı ile Mücadele Komisyonunca belirlenen “Şap virüsü ile in vitro veya in vivo olarak çalışan laboratuvarlar için asgari standartlar” da belirtilen koşullara uygun olarak çalışmalıdır.
b) Şap Enstitüsü veziküler viral hastalıkların teşhisinde kesintisiz bir hizmet sağlamalı, hızlı bir teşhis için gerekli alet ve tecrübeyle donatılmış olmalıdır.
c) Şap Enstitüsü, şap hastalığının hızlı bir şekilde tanısını yapabilmek için tanıda kullanılan virüs ve/veya inaktif antijenler, standart serum, hücre hatları ve diğer gerekli tüm maddelerin sağlanması ve stoklanması ile yükümlüdür.
ç) Büyük çaplı serolojik taramalar için gerekli donanım ve tecrübeye sahip olmalıdır.
d) Tüm şüpheli birincil mihraklardan alınan uygun örnekler bir protokole uygun olarak hızlı bir şekilde Şap Enstitüsü’ne ulaştırılmalıdır. Yetkili birim şap hastalığı şüpheli durumlar için, Şap Enstitüsüne örnek göndermede gereken tüm ekipman ve materyali yerel düzeyde bulundurmak ve depolamakla sorumludur.
e) Şap Enstitüsü en kısa sürede ilk vakadan elde edilen şap virüsü örneğininden teşhis, daha ileri karakterizasyon ve mevcut aşı suşları ile antijenik ilişkisi hakkında bilgi sağlamakla yükümlüdür. Ayrıca gerekli durumlarda OIE/FAO Dünya Referans Laboratuvarına da virüs numunelerini ve/veya elde ettiği sonuçları göndermekle yükümlüdür.
f) Şap Enstitüsü, OIE/FAO Dünya Referans Laboratuvarı tarafından düzenlenen standardizasyon ve kalite güvence çalışmalarına katılmalıdır.
g) Şap Enstitüsü, yetkili birimler tarafından uygulamaya konulacak kontrol tedbirlerinde ve teşhiste gecikme olmaması için tüm veziküler hastalıklar ve encephalomyelocarditis virüsünün saptanması için yetkinliğe sahip olmalıdır.
EK-13
ACİL EYLEM PLANLARI İÇİN KRİTERLER VE GEREKLİLİKLER
(1) Bakanlık tarafından 57 inci madde uyarınca hazırlanacakAcil eylem planlarında en az aşağıda belirtilen hususlar yer alacaktır
(2) Acil eylem planlarının uygulanması ve hızlı ve başarılı bir eradikasyon kampanyasının yürütülmesi için merkez, il ve ilçe müdürlüklerinin, polis, jandarma, çevre il müdürlüğü, muhtarlık gibi tüm görevli kuruluşların yetki ve sorumlulukları.
(3) Şap hastalığı salgınına karşı mücadelenin tüm unsurlarını kapsamak için acil durum fonları, bütçesel araçlar ve mali kaynaklar ile bunlara ulaşım yöntemleri.
(4) Şap hastalığı salgını ile baş edebilmek için hızlı ve etkin bir karar alma sürecini sağlayacak bir emir komuta zinciri, Genel kontrol stratejisinin yönetiminden Koruma ve Kontrol Genel Müdürünün başkanlığında ve konu uzmanı veteriner hekimlerden oluşan bir merkezi karar alma birimi sorumlu olacaktır.
(5) Bakanlık, bir şap hastalığı vakası ortaya çıkması halinde, merkezi karar alma biriminde alınan tüm kararların uygulanması için işlevsel bir ulusal hastalık kontrol merkezinin derhal kurulması için işlevsel tüm hazırlıklar. Bu amaçla Koruma ve Kontrol Genel Müdürü Merkezin derhal kurulabilmesini sağlamak için daimi olarak görev yapan bir koordinatör (Genel Müdür Yardımcısı ya da Hayvan Sağlığı Daire Başkanı) atar.
(6) Şap hastalığı vakaları ortaya çıktığında, yerel seviyede hastalık kontrol ve çevresel koruma önlemlerinin uygulanması için yerel hastalık kontrol merkezlerinin derhal kurulmasına hazırlıklı olunmasını sağlamak için detaylı planlar.
(7) Bakanlığın, veterinerlik ve çevresel güvenlik konularını gerektiği şekilde koordine edebilmesini sağlamak için, ulusal hastalık kontrol merkezi, yerel hastalık kontrol merkezleri ve çevresel yetkili birimler ve kurumlar arasında işbirliğinin sağlanmasına ilişkin usul ve esaslar
(8) Gerekli hallerde tecrübe kazanmak ve hastalığa iyi bir şekilde hazırlıklı olmak için ilgili makama yardımcı olacak ve daimi olarak çalışacak biçimde oluşturulanuzman grupları.
(9) Personel, ekipman ve laboratuvar kapasitesi dahil olmak üzere hızlı ve etkin kampanyaları sağlayacak yeterli kaynağın nasıl sağlanacağına ilişkin düzenlemeler.
(10) Güncel bir faaliyetler el kitabı. Bu el kitabı, tüm faaliyet prosedürlerini, talimatları, şap hastalığı vakası durumunda uygulanacak kontrol önlemlerini detaylı olarak ve kapsamlı ve pratik bir şekilde tarif etmelidir.
(11) Acil aşılamaya ilişkin detaylı planlar.
(12) Personelin düzenli olarak aşağıda belirtilenlere katılımının sağlanmasına yönelik program ve tedbirler,
a) Klinik belirtiler, epidemiolojik araştırma ve salgın hastalıkların kontrolüne ilişkin eğitimler
b) Gerçek zamanlı alarm uygulamaları. Bu uygulamalar, birincisi acil eylem planının kabulünden üç yıl sonra olmak üzere beş yıllık bir dönemde iki kez veya önemli bir salgın hastalık vakasının etkin kontrolü ve eradikasyonundan sonraki beş yıllık dönemde gerçekleştirilecek biçimde programlanır. Acil eylem planının kabulünden sonra gerçekleştirilecek uygulamalardan bir tanesi karasal hayvanları etkileyen diğer önemli epidemik hastalıklara ilişkin acil eylem planları çerçevesinde gerekli görülen bir gerçek zamanlı uygulama ile değiştirilebilir,
c) Yetkililer, çiftçiler ve veteriner hekimler için devam eden hastalık bilincini desteklemek için iletişim becerilerine ilişkin eğitim,
(13) Acil eylem planları, kısa bir sürede çok fazla sayıda ortaya çıkan ve antijenik olarak farklı serotipler veya suşların sebep olduğu vakaların kontrolü için gereken kaynakları dikkate alarak hazırlanmalıdır.
(14) Acil eylem planları, kısa bir sürede çok fazla sayıda ortaya çıkan ve antijenik olarak farklı serotipler veya suşların sebep olduğu vakaların kontrolü için gereken kaynakları dikkate alarak hazırlanmalıdır.
Özellikle;
a) Toprak, hava, yüzey ve yer altı suyu ile bitki ve hayvanlara asgari risk teşkil ederek,
b) Gürültü ve koku açısından minimum rahatsızlığı verecek şekilde,
c) Kırsal hayata veya ilgi çekici özel alanlara asgari kötü etkiyi sağlayacak şekilde,
(15) Bu tür planlar, bir vaka ortaya çıktığında hayvan karkasları ve hayvan atıklarının işleme tabi tutulması veya imhası için uygun yerler ve işletmeler belirlenmesini de kapsayacaktır.
(16) Bakanlık; çiftçiler, kırsal halk ve nüfusun genelinin bilgilendirilmesini sağlayacaktır. Etkilenen bölge halkı için doğrudan ve ulaşılabilir temas noktaları (bunun yanında yardım hatları yoluyla) ve ulusal ve bölgesel medya yoluyla sağlanan bilgiler sunulmalıdır.
EK-14
BÖLÜM A
Vahşi Hayvanlarda Şap Hastalığı Mevcudiyetinin Doğrulanması Durumunda Alınacak Önlemler
(1) Duyarlı türlere ait yaban hayvanlarında şap hastalığına ilişkin ilk vaka doğrulanır doğrulanmaz, hastalığın yayılmasını önlemek için yetkili birim derhal aşağıdakileri yapar.
a) Birincil vakayı bildirir.
b) Epidemiyologlar ve Uzman grubu yetkili birime aşağıdaki konularda yardım edecektir.
1) Epidemiyolojik araştırmanın yapılması ve enfekte bölgenin tanımlanması,
2) Bu Ek in 1 inci maddesinin (c) ve (d) bentlerinde belirtilenlere ek olarak enfekte bölgede uygulanacak uygun önlemlerin oluşturulması; bu önlemler avlanma yasağı ve yaban hayvanların beslenmesinin yasaklanmasını kapsayabilir,
3) Bakanlığa sunulmak üzere eradikasyon planının oluşturulması
4) Enfekte bölgede şap hastalığının eradikasyonu için kabul edilen önlemlerinin etkinliğinin doğrulanması için denetimlerin yürütülmesi,
c) Tanımlanan enfekte alanda duyarlı türlere ait hayvanları bulunduran işletmeleri derhal resmi gözetim altına almak ve özellikle aşağıdakileri geçekleştirmek,
1) Tüm işletmelerdeki duyarlı türlere ait hayvanların tüm tür ve kategorilerine ilişkin resmi bir sayım gerçekleştirilmesi, sayım hayvan sahibi tarafından güncellenecektir. Sayıma ilişkin bilgi talep edildiğinde çoğaltılabilir ve her denetimde kontrol edilebilir. Ancak açık alan işletmeler söz konusu olduğunda, ilk sayım tahminler esas alınarak yapılabilir,
2) Enfekte alanda kurulu olan işletmelerdeki duyarlı türlere ait tüm hayvanlar kendi yaşam alanlarında veya yaban hayvanlarından izole edilebilecekleri başka bir yerde tutulurlar. Yaban hayvanları, daha sonra işletmedeki duyarlı türlere ait hayvanlar ile temas edebilecek herhangi bir maddeye ulaşamamalıdır,
3) Epidemiyolojik durum açısında, yetkili birim tarafından izin verilmedikçe duyarlı türlere ait hayvanlardan hiçbiri işletmeye giremez veya işletmeden çıkış yapamaz,
4) Duyarlı türlere ait hayvanların bulunduğu barınakların ve işletmenin kendisinin giriş ve çıkışlarında uygun dezenfeksiyon araçlarının kullanılması,
5) Şap hastalığı virüsünün yayılmasını azaltmak için, yaban hayvanlarla temas eden tüm kişiler tarafından uygulanması gereken, yaban hayvanlarla temas etmiş kişilerin işletmeye girerek duyarlı türlere ait hayvanların bakımını yapmasına getirilen geçici yasağı da kapsayabilecek hijyen önlemleri,
6) Şap hastalığı semptomları gösteren duyarlı türlere ait ölü ya da hastalıklı hayvanların şap hastalığı varlığına ilişkin olarak test edilmesi,
7) Vurulan veya ölü olarak bulunan yaban hayvanların hiçbir parçası ve şap virüsü ile kontamine olmuş hiçbir materyal veya ekipman duyarlı türlere ait hayvanların bulunduğu işletmelere sokulmamalıdır,
8) Duyarlı türlere ait hayvanlar, bunların sperma, ova ve embriyoları ticaret amaçlı olarak enfekte bölge dışına çıkartılamaz,
ç) Enfekte alanda vurulan ya da ölü bulunan tüm yaban hayvanların hükümet veteriner hekimi tarafından denetlenmesi ve Ek-1’deki vaka tanımı uyarınca şap hastalığının ortadan kalktığının resmi olarak doğrulanması için incelenmesini sağlamak. Şap hastalığı açısından pozitif bulunan yaban hayvanların karkasları resmi denetim altında işleme tabi tutulmalıdır. Bu tür bir test sonucu şap hastalığı açısından negatif çıktığında, hastalıklı olarak tanımlanan bölgeden köken alan yaban hayvanların etlerinin ticaretten men edilmesini sağlamak
d) Şap virüsü izolatının virüsün genetik tipini ve mevcut aşı suşlarına ilişkin antijenik özelliklerini belirlemek için gerekli laboratuvar prosedürlerine tabi tutulmasını sağlamak,
(2) Bir komşu ülkenin başka bir komşu ülkeye yakın olan bir bölgesinde yaban hayvanlarında şap hastalığı vakası ortaya çıkması durumunda, Bakanlık gerektiğinde hastalık kontrol önlemlerinin oluşturulmasında işbirliği yapacaktır.
BÖLÜM B
Yaban hayvanlarında şap hastalığının eradikasyonu için planlar
(1)Yetkili Birim, Bölüm A’da sayılan önlemlere dokunmadan, yaban hayvanlarında şap hastalığının doğrulanmasından sonraki üç ay içinde enfekte olarak ilan edilen bölgeden hastalığın eradikasyonu ve bu bölge içinde yer alan işletmelerde uygulanacak önlemleri içeren yazılı bir plan hazırlar ve Bakanlığa sunar.
(2) Bakanlık bu planı inceleyerek hastalığın eradikasyonu için uygun olup olmadığını belirler. Plan üzerinde gerekli değişiklikleri yaparak onaylar. Hastalığın gelişimine bağlı olarak planda gerekli değişiklikler ve ilaveler yapılabilir.
(3) Birinci fıkrada belirtilen plan onaylandıktan sonra bu planda belirtilen önlemler Bölüm A’da belirtilen ilk önlemlerin yerini alır.
(4) Bu plan aşağıda belirtilen bilgileri içermelidir:
a) Bölüm A’ya uygun olarak yürütülen epidemiyolojik incelemeler ve kontrolların sonuçları ile hastalığın coğrafi dağılımı;
b) enfekte bölgenin tanımı.
Enfekte bölgeyi tanımlarken, Yetkili Birim aşağıdakileri dikkate almalıdır:
1) yürütülen epidemiyolojik incelemelerin sonuçları ve hastalığın coğrafi dağılımı,
2) bölgedeki yaban hayvanı sayıları,
3) yaban hayvanı hareketleri için engel teşkil eden doğal ve yapay engeller;
c) yaban hayat biyologları, avcılar, avcı organizasyonları, yaban hayatı koruma servisi ve veteriner servisi arasındaki işbirliğinin organizasyonu
ç) eradikasyon planı çerçevesinde avcıların uyması gerekli kuralları kapsayan bilinçlendirme kampanyası;
d)enfekte bölgede mevcut yaban hayvanları gruplarının sayıları ve yerlerini, enfekte bölge içinde ve çevresinde mevcut diğer gruplarla minimum temasla tespit etmeye yönelik planlar;
e) d fıkrasında bahsedilen yaban hayvan gruplarının tahmini sayıları ve bunların enfekte bölge içindeki ve çevresindeki büyüklükleri;
f) yaban hayvanlarında hastalığın yaygınlığının tespitine yönelik planlar, bu kapsamda avlanan veya ölü bulunan hayvanlarda hastalığın araştırılması ve yaş gruplarına göre gruplandırılmış epidemiyolojik çalışmalar da dahil laboratuvar çalışmaları;
g) yaban hayvanlarının hareketlerine ve/veya yaban hayvan gruplarının birbirleri ile temasları sonucu hastalığın yayılmasını azaltacak önlemler, bu önlemler avlanmanın yasaklanmasını da içerebilir;
ğ) şap hastalığına hassas hayvan mevcudunun ve özellikle genç hayvan sayısının azaltılmasına yönelik tedbirler;
h) hastalığın yayılmasını önlemek için avcıların uyması gerekli kurallar;
ı) ölü bulunan veya avcılar tarafından öldürülen hayvanların uzaklaştırılmasına yönelik planlar:
1) resmi gözetim altında işlenmesi, veya
2) resmi veteriner muayenesi ve Ek-11’de belirtilen laboratuvar testlerinin uygulanması. Şap hastalığı yönünden pozitif olarak tespit edilen hayvanların karkasları resmi gözetim altında imha edilmelidir.
i) avlanan veya ölü bulunan şap hastalığına hassas her hayvana uygulanacak epidemiyolojik araştırma. Bu araştırma kapsamında aşağıdaki bilgileri toplamaya yönelik soru tetkik yapılmalıdır:
1) hayvanın avlandığı veya ölü bulunduğu coğrafi bölge,
2) hayvanın avlandığı veya ölü bulunduğu tarih,
3) hayvanı avlayan veya ölü bulan kişi,
4) hayvanın yaşı ve cinsiyeti,
5) eğer avlanmışsa: vurulmadan önceki hastalık belirtileri,
6)eğer ölü bulunmuşsa: karkasın durumu,
7) laboratuvar sonuçları;
j) ilan edilen enfekte bölge ve çevresinde yerleşik hassas hayvan bulunduran işletmelerde uygulanacak tetkik programı ve koruma önlemleri, ve eğer gerekli ise hayvan nakli ve hareketlerine getirilecek kısıtlamalar;
k) hastalığı eradike etmek için enfekte bölge ve bu bölgedeki işletmelerde uygulanan önlemlerin kaldırılması için gerekli kriterler;
l) planın uygulanmasından sorumlu kuruluşlar arasında koordinasyonu sağlayacak ve gözetleyecek otorite;
m) A bölümünün birinci fıkrasının (b) bendine göre oluşturulacak uzman grubun eradikasyon planını düzenli olarak gözden geçirmesini mümkün kılacak bir sistem oluşturulması.
n) enfekte bölgede doğrulanan en son şap hastalığı vakasından en az oniki ay sonrasına kadar yürürlükte olacak hastalık gözetim önlemleri, bu önlemler en azından g, k ve l fıkralarındaki önlemleri içermelidir.
(5) Yetkili Birim her altı ayda bir enfekte bölgedeki epidemiyolojik durum ve eradikasyon planının sonuçları ile ilgili bir rapor hazırlayarak Bakanlığa sunar.