Madde 12 — Testler
MADDE 12-(1) Bataryaların ve doğrultucuların kapsama alındığı bir ekipman kalifikasyon programı hazırlanır. Kalifikasyon programı acil durum güvenlik sistemleri dâhilinde yer alan bataryaları ve doğrultucuları bulundukları bölüm, sismik sınıf, yükseklik, güvenlik sınıfı ve ortam şartları bakımından niteler. Güvenlik sistemi olarak tesis edilen AC güç kaynaklarının müstakil bataryaları ve doğrultucuları da kalifikasyon testleri kapsamında tutulur.
(2) Bataryalar ve doğrultucular imalat ve imalatçı onayı süreçlerine tabidir.
(3) Güvenlik sistemi bataryalarına dair testler, batarya tiplerine göre temel kalifikasyon testi normları olan ve bu Yönetmelikle getirilen ilave gerekler istisna olmak üzere IEC mevzuat tabanındaki TS 1352-1 EN 60896-11, TS 1352-2 EN 60896-21, TS 1352-3 EN 60896-22, TS EN 60623 ve TS EN IEC 62485-2 standartlarına göre yapılır.
(4) Ekipman kalifikasyon programında, bataryalar için gerekçesi Kurum tarafından uygun bulunmak şartıyla Kuruluş tarafından önerilen diğer eş değer standartlar da kullanılabilir.
(5) Batarya kalifikasyon testleri sonucunda; batarya başlangıç ömrü, stoklama sonrası performans, patlama koruması niteliği, gaz emisyon miktarı ve batarya sızdırmazlık yetkinliği raporlanır. Tasarımda VRLA bataryaların kullanılması durumunda rekombinasyon oranı testi ve valf fonksiyon testleri ekipman kalifikasyon programı içerisinde yer alır.
(6) Bataryalara kalifikasyon testleri kapsamında kapasite testleri uygulanır ve raporlanır. Kuruluş tasarım yük çevrimine uygun bir akım-zaman trendine göre kapasite testi de uygulayabilir. Kapasite testinin başında ve sonunda olmak üzere en az iki kere elektrolit sıcaklık ve yoğunlukları ile hücre voltajları ölçülür.
(7) Bataryalara, kalifikasyon kapasite testleri ve işletmeye alma kapasite testleri sırasında tasarım yük çevrimine uygun bir akım-zaman trendine göre kapasite testi uygulanmaması hâlinde; işletmeye almadan önce şok deşarj testi uygulanır. Şok deşarj testinin süresi, şok deşarj amperajı ve kabul kriteri için Kuruluş tarafından bir standart veya talimat belirlenir.
(8) Bataryaların akım-zaman trendine göre yapılan kapasite testi veya sabit akımla kapasite testi sonunda alınan elektrolit numuneleri üzerinde safsızlık kontrolü yapılır.
(9) Batarya işletmeye alma testleri sırasında, batarya baz kapasitesinin belirlenmesi amacıyla kapasite testi yapılır. Kapasite testi için seçilen deşarj akımı üç saatlik deşarj akımından büyük ve on saatlik deşarj akımından küçük olamaz. Kesintisiz güç kaynağının IEEE normuna göre tesis edilmesi durumunda, işletmeye alma kapasite testi VLA bataryalar için IEEE Std. 450-2010 standardına, VRLA bataryalar için IEEE Std. 1188-2005 standardına göre yapılır. VLA ve VRLA’dan farklı teknolojiye sahip bataryaların işletmeye alma testleri sırasında kapasite deşarjı için seçilecek değerler, ilgili teknik standartlara ve üretici talimatlarına uygun olarak belirlenir. İlk deşarj testinin başarısız olması veya kesintiye uğraması durumunda tasarımcı, bataryanın performans ve kapasite şartlarını batarya üreticisine doğrulatmadığı sürece batarya kullanılamaz.
(10) Bataryalar ve doğrultucular sismik tip teste tabi tutulur. Sismik tip test nükleer santral binaları içinde batarya konumu yüksekliğine uygun kat tepki spektrumu baz alınarak uygulanır ve raporlanır. Fiili test yerine analitik doğrulama yöntemi uygulanması hâlinde; model, sınır koşulları ve güvenlik marjları yapılan analiz ile birlikte raporlanır.
(11) Batarya kalifikasyon programında, bataryanın konumlanacağı ortam tasarıma esas kaza etkileri bakımından sınıflandırılır. Bataryalar, tip testler kapsamında yaşlandırma testine ve gerekmesi hâlinde zorlayıcı çevre şartlarında yer alan bataryalar için radyasyon dayanımı testine tabi tutulur.
(12) Montajı yapılan bataryaların izolasyon direnci ölçümü yapılır. Bataryaya elektrolit doldurulmadan önce, bataryaya ait bara ve akım taşıyıcı kısımlarına en az 1000 V gerilim altında izolasyon direnci testi uygulanır. Sonuçlar kabul kriterleri ile birlikte raporlanır.
(13) Batarya koruma, alarm ve göstergeleri de dâhil olmak üzere DC sistemlerinin ana kontrol odası, yardımcı kontrol odası, lokal alarm ve gösterge sistemleri devreye alma işlemi sırasında test ve kontrole tabi tutulur.
(14) Batarya voltajının kontrolünün yüzdürme şarjı sırasında yapılması esastır. Yüzdürme şarjı sırasında her bir hücre voltajının, nominal hücre voltajından farkı kontrol edilir. Yüzdürme şarjı için doğrultucu ünitesinin DC çıkışı voltajı, bağlı yüklerin izin verdiği statik sınır değerleri ve gerilim düşümü göz önünde bulundurulacak şekilde ayarlanır.
(15) Batarya bağlantıları ve sistemin direnç ölçümleri yapılıp kontrol edilir. Hücre bağlantılarının istenmeyen şekilde yüksek geçiş direncine sahip olup olmadığı test edilir ve hücre bağlantılarının gerginliği kontrol edilir.
(16) İşletmeye alma sürecinde elektrolit yoğunluğu kontrol edilir. Şarj olmuş, deşarj olmuş ve dahi yüzdürme şarjında bulunan hâlleriyle ve tipine göre hücrelerin elektrolit yoğunluğu; tasarım tabanında yer verilen ve GAR’da referans gösterilen normatif dokümanın koşul değerlerine göre kontrol edilir.
(17) Bataryalara uygulanacak periyodik testler Kuruluş tarafından periyotları ve test içeriğini belirtecek şekilde listelenir. Periyodik test metot ve kabul kriterlerini belirleyen bir normatif doküman referans olarak sunulur. Referans sunulmaması hâlinde batarya periyodik testlerinin asgari VLA bataryalar için IEEE Std. 450 standardının ve VRLA bataryalar için IEEE Std. 1188 standardının içeriğini sağlaması esastır.
(18) Doğrultuculara uygulanacak kalifikasyon testlerine ilişkin asgari olarak; TS EN 60146-1-1, TS EN 60146-2, TS EN IEC 62040-1, TS EN IEC 62040-2, TS EN 62040-3, TS EN 60780-323 standartları uygulanır. IEC tabanı dışında bir standart kullanımı durumunda, kullanılacak standartlar da GAR’da listelenir.
(19) Doğrultucu kalifikasyon testleri, tip test raporlarının da ayrıca Kuruma sunulmasının yanı sıra fabrika kabul testleri olarak uygulanmak üzere asgari aşağıdaki içeriği sağlar:
a) Hücre boya kaplaması kalınlığı ölçümü.
b) Elektromanyetik uyumluluk testi (tip test olarak yapılabilir).
c) IP testi (tip test olarak yapılabilir).
ç) Çevresel etkilenme testleri (tip test olarak yapılabilir).
d) İzolasyon direnci ölçümü.
e) Dielektrik dayanım ölçümü.
f) Topraklama direnci.
g) Güç faktörünün doğrulanması testi.
ğ) Akım testleri (doğrultucu devreye girdiği anda sağlayabildiği azami akım).
h) Dahili ve harici kısa devre testleri.
ı) Aşırı yüklenme ve aşırı akım testleri (çıkış voltajının stabil olması şartıyla yapılan aşırı yüklenme testi).
i) Çıkış voltajı ayar aralığı (çıkış voltajı sapması).
j) Farklı yüklenme değerlerine ani geçiş durumu için çıkış voltajındaki sapmaların ölçülmesi testi.
k) Akım limitleyici ve ayar aralığı.
l) Farklı yüklenme durumları için giriş voltaj frekansının değiştirilmesiyle çıkış voltajında meydana gelen sapmanın ölçülmesi.
m) Doğrultucu çalışma aralığının belirlenmesi için giriş düşük/yüksek frekans koruması testi.
n) Doğrultucu çalışma aralığının belirlenmesi için giriş düşük/yüksek gerilim koruması testi.
o) Doğrultucu çıkışı yüksek gerilim koruması testi.
ö) Doğrultucu girişi Forsmark yüksek gerilim testi.
p) Farklı işletme modlarında çalışma ve modlar arasındaki geçişlerin kontrolü (yüzdürme, dengeleme ve hızlı şarj modları).
r) Verimlilik testi.
s) Çıkış voltaj regülasyon performansı.
ş) Sıcaklık kompanzasyonu testi.
t) Isınma (yüksek sıcaklık testi).
u) Haberleşme, koruma, alarm ve izleme elemanlarının performansı (ters akım önleme dâhil).
ü) Röle gecikmelerinin doğrulanması.
v) Dinamik tepkilerin değerlendirilmesi.
y) Doğrultucu çıkışı ripple değerlerinin ölçülmesi.
z) Sismik yeterlilik (tip test olarak yapılabilir).
aa) Doğrultucu paralel çalışma testi.
bb) On iki ve üstü darbeli doğrultucu kullanılması hâlinde, doğrultucu girişlerinin bağlandığı doğrultucu transformatörü sekonderleri arasındaki yük dengesizliği.
(20) Yazılım ihtiva eden dijital içerikli doğrultucular ve koruma ekipmanları; GAR’a ve TS EN IEC 61226 standardına göre kategori A olarak kabul edilen güvenlik fonksiyonlarını desteklemesi hâlinde yazılım bakımından IEC 60880 standardına göre, kategori A dışında kalan güvenlik fonksiyonlarını desteklemesi hâlinde IEC 62138 standardına göre sertifikalandırılır.