Madde 266 — Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 266- (1) Gümrük gelirlerini tahsil ve ödeme işleri, gümrük muhasebe birimi olan yerlerde bu muhasebe birimlerince, gümrük muhasebe birimi bulunmayan yerlerde ise bu konuda yetki verilmiş olan muhasebe birimlerince yapılır. Muhasebe birimi teşkilatı olmayan yerlerde bulunan gümrük müdürlüğü, gümrük başmemurluğu ve gümrük idare memurluklarında muhasebe yetkilisi mutemedi yetkisi verilmiş olan görevliler, gümrük gelirlerini ve gümrük işlemlerinden doğan emanet ve teminatları tahsil eder ve alınan emanet ve teminatların iade işlemlerini yaparlar.
(2) Gümrük muhasebe yetkilisi mutemetliklerince nakden tahsil edilen tutarlardan gerekli iadeler yapıldıktan sonra kalanlar, her hafta Salı ve Cuma günleri ve ayın son günü, bu günlerin tatil gününe rastlaması durumunda bir önceki iş günü itibarıyla bağlı bulundukları muhasebe birimi hesabına aktarılır. Salı ve Cuma günleri beklenmeksizin yatırılacak tutarlar Bakanlıkça belirlenir.
(3) Gümrük muhasebe yetkilisi mutemetleri, yaptıkları tahsilat ve ödemelere ilişkin hesaplarını en geç ayın son günü bağlı bulundukları muhasebe birimine verirler. Ancak, ayın son iş günü, mesai saatinden sonra yapılacak tahsilatlardan muhasebe biriminin banka hesabına yatırılamayan tutarlara ilişkin belgeler, bir sonraki ayın hesabına dâhil edilir.
(4) Mutemetliklerce bir ay içinde nakden ve mahsuben tahsil edilen paralar ile yapılan ödemelerin, tahsilat ve ödemeler itibarıyla ayrı ayrı olmak üzere; tarihini, kimden tahsil edildiği veya kime ödendiğini, niteliğini, belge adedi ve tutarını gösteren iki nüsha listesi yapılır. Listenin birinci nüshası ve mutemetlikler tahsilat ve ödemeler defterinin iki nüshası, tahsilat ve ödemelere ilişkin belgelerle birlikte bağlı bulunulan muhasebe birimine gönderilir. Diğer nüshası ise mutemetlikte saklanır.
(5) Mutemetliklerce ay sonlarında, bir önceki aydan devreden menkul kıymetler ve teminat mektupları toplamı ile ay içinde alınan ve iade edilen menkul kıymetler ve teminat mektupları ve ay sonu mevcutlarını gösterir birer “Menkul Kıymet ve Teminat Mektupları Listesi” (Örnek:34) hazırlanarak tahsilat ve ödeme belgeleriyle birlikte muhasebe birimine gönderilir. Söz konusu liste muhasebe birimlerince de aranır.
(6) Gümrük muhasebe birimleri ile gümrük işlemleri konusunda yetki verilmiş olan muhasebe birimlerince mutemetliklerden alınan tahsilat ve ödeme belgeleri incelenerek “mutemetlikler tahsilat ve ödemeler defteri”ne uygunluğu sağlandıktan sonra mutemetlikler itibarıyla düzenlenecek muhasebe işlem fişi ile aşağıda açıklandığı şekilde gerekli muhasebe kayıtları yapılır:
a) Mutemetlikler tahsilat ve ödemeler defterinin “tahsilat tablosu”, “gelirler toplamı (I)”, “emanet ve teminatlar toplamı (II)” ve “diğer tahsilat (III)” sütunlarının “bu ay” toplamları bir kalemde mutemetlikler cari hesabına borç; “ödemeler/göndermeler” tablosu “emanet ve teminat ödemeleri” sütunu bu ay toplamı aynı hesaba alacak; “tahsilat” tablosu “gelirler toplamı” sütunu bu ay toplamı bütçe gelirleri hesabına, “emanetler teminatlar toplamı” sütunu bu ay toplamı ilgili emanet hesabı veya alınan depozito ve teminatlar hesabına, “diğer tahsilat” sütun toplamı ise (Değişik ibare:RG-23/2/2024-32469)(10) birimler arası işlemler veya ilgili diğer hesaplara alacak kaydedilir. Defterin “ödemeler/göndermeler” tablosu “emanet ve teminat ödemeleri toplamı” sütunu bu ay toplamı ilgisine göre, emanetler hesabı veya alınan depozito ve teminatlar hesabına borç kaydedilir. Mutemetliklerce başka muhasebe birimleri adına yapılan tahsilat için düzenlenecek muhasebe işlem fişine, muhasebe biriminin kendi muhasebeleştirme işlemleri için mutemetlikler itibarıyla düzenlenen muhasebe işlem fişinin yevmiye numarası verilir. Defterin bir nüshası Sayıştaya gönderilecek olan ve mutemetlikler itibarıyla düzenlenen muhasebe işlem fişine bağlanır.
b) Yukarıda belirtilen muhasebe işlemleri yapıldıktan sonra tahsilat ve ödeme belgelerine dayanılarak yardımcı hesap defteri kayıtları da yapılır.
c) Mutemetliği bulunan gümrük muhasebe birimleri ile gümrük işlemleri konusunda yetki verilmiş olan muhasebe birimleri, ay sonlarında mutemetliklerden alınan “Mutemetlikler tahsilat ve ödemeler defteri”nin bir nüshası ile bu mutemetliklerin gümrük işlemlerinden doğan tahsilatına ilişkin beyanname ve diğer belgeleri de aynı şekilde bağlı olduğu bakanlığa gönderilmek üzere muhasebe biriminin bulunduğu yerdeki gümrük idaresine verirler.
(7) Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinden gümrük muhasebe birimleri dışında bu hesabı kullanmasına Bakanlıkça karar verilen muhasebe birimleri ile bunlara bağlı mutemetliklerin hesap ve işlemlerine ilişkin esas ve usuller Bakanlıkça belirlenir.
(8) Genel bütçe kapsamı dışındaki kamu idarelerinden bu hesabı kullanmasına Bakanlıkça karar verilen idarelerin kendilerine bağlı mutemetliklerinin hesap ve işlemlerine ilişkin esas ve usuller Bakanlığın uygun görüşü alınmak suretiyle ilgili idareler tarafından hazırlanır.
(9) Gümrük muhasebe yetkilisi mutemetlikleri ve bunların tahsilat ve ödemelerde aşağıda belirtilen defterler tutulur:
a) Mutemetlikler tahsilat ve ödemeler defteri(Örnek:35); gümrük muhasebe yetkilisi mutemetliklerince nakden veya mahsuben tahsil olunan ya da gelen paralarla, nakden ödenen veya gönderilen paraların kaydedildiği bu defter aşağıdaki açıklamalara göre düzenlenir;
1) Defter, birisi dip koçanı olmak üzere üç nüsha olarak düzenlenir ve ilk iki nüshası tahsilat ve ödemelere ilişkin diğer belgelerle birlikte ay sonlarında bağlı oldukları muhasebe birimine verilir.
2) Defter “tahsilat” ve “ödemeler/göndermeler” başlıklı iki ana tabloya ayrılmıştır:
3) Defterin “tahsilat” tablosundaki; “Gümrük gelirleri” bölümüne, gümrük işlemleri dolayısıyla nakden veya mahsuben tahsil edilen gümrük vergi ve resimleri gelir türlerine göre, “Emanet ve teminatlar” bölümüne, gümrük gelirleri ile birlikte veya doğrudan emanet ve teminat olarak tahsil edilen paralar çeşitlerine göre, “Diğer tahsilat” bölümüne, mutemetliklerin bağlı bulunduğu veya diğer muhasebe birimleri adına yaptıkları tahsilatlar, “Muhasebe biriminden gelen” bölümüne ise, bağlı bulunulan muhasebe biriminden mutemetliğe gönderilen paralar kaydedilir.
4) Defterin “ödemeler/göndermeler” tablosundaki; “Ödeme ve mahsubun çeşidi” bölümüne, mutemetliklerce emanet ve teminat olarak tahsil edilen paralardan nakden geri verilenler ile bütçeye gelir yazılması gerekenler, “Muhasebe birimine gönderilen” bölümüne, mutemetlikten muhasebe birimine gönderilen paralar kaydedilir.
5) Defterin “tahsilat” tablosunda kayıtlı emanetlerden herhangi bir nedenle gelir yazılması gerekenler “ödemeler/göndermeler” tablosuna kaydedildikten sonra “tahsilat” tablosu “gümrük gelirleri” bölümünde ilgili gelir türüne ait sütuna kaydedilir.
6) Ay sonlarında defterin altı, tek çizgi ile çizilerek tüm sütunların dikey toplamı alınarak “bu ay toplamı” bulunur. Bu tutarın altına geçen aylardan gelen toplamlar “geçen aylar toplamı” olarak yazıldıktan sonra, her iki rakam toplanarak o ay sonuna kadar olan “genel toplam” bulunarak altı çift çizgi ile kapatılır.
7) Tahsilat tablosu “toplam tahsilat” sütunu genel toplamı ile “ödemeler/göndermeler” tablosu “ödemeler/göndermeler toplamı” sütunu arasındaki fark, mutemetliğin o ay sonu itibarıyla kasa ve banka mevcudunu göstereceğinden kasa mevcudu ile uygunluğu beyan edilerek onaylanır. Adlarına bankada hesap açtıran mutemetlikler bankadan alacakları aylık hesap özet cetvellerini, defterin muhasebe birimine gönderecekleri nüshasına bağlarlar.
8) Malî yıl sonunda, defter kapatılarak kasa mevcudu banka kanalıyla muhasebe birimi hesabına aktarılır.
b) Emanetler defteri(Örnek:21); mutemetliklerce tahsil edilip, mutemetlikler tahsilat ve ödemeler defterinin tahsilat tablosu “emanetler ve diğer tahsilat” bölümüne kaydedilen emanet ve teminatlar ile bunlardan nakden veya mahsuben geri verilenler veya gelir kaydedilenler bölümler itibarıyla kaydedildiği defterdir.
c) Menkul kıymetler defteri(Örnek:22); mutemetliklere teslim edilen menkul kıymetlerin sütun başlıklarına göre kaydedildiği bu defter aşağıdaki açıklamalara göre düzenlenir;
1) Defter, Hazine malı ve kişi malı menkul kıymetler için ayrı ayrı tutulur.
2) Defterin borç sayfasına mutemetliğe teslim edilen menkul kıymetler, alacak sayfasına ise bunlardan ilgilisine geri verilen, başka bir yere gönderilen veya paraya çevrilenler sütun başlıklarına göre kaydedilir.
3) Teslim alınan menkul kıymetler defterin borç sayfasına, hesaplara alındığı malî yıl ile bu rakamlardan sonra gelmek üzere malî yılbaşında “1” den başlamak üzere verilen rakamlardan oluşan sıra numarası verilerek kaydedilir. Bu sıra numaraları, değerlerin tamamı hesaplardan çıkarılıncaya kadar kullanılır.
4) İlgilisine geri verilen, başka bir muhasebe birimine gönderilen veya paraya çevrilen menkul kıymetler defterinin alacak sayfasına her malî yıl başında “1” den başlamak üzere verilen sıra numarasına göre kaydedilir.
5) Defterin giriş ve çıkış kayıtları arasında bağlantı kurmak için borç sayfası sıra numarası, alacak sayfasındaki ilgili sütuna; alacak sayfasındaki sıra numarası ise borç sayfasındaki ilgili sütuna yazılır.
6) Menkul kıymetler defteri, yıl sonlarında muhasebe birimlerine teslim edilerek yenisi temin edilir. İlgilisine iade edilemediğinden ertesi yıla devreden menkul kıymetler yeni deftere ayrıntılı olarak aktarılır.
ç) Teminat mektupları defteri(Örnek:36); mutemetliklerce mevzuatı uyarınca teminat olarak alınan banka teminat ve garanti mektupları ile şahsi kefalete ilişkin belgelerin kaydedildiği bu defter aşağıdaki açıklamalara göre düzenlenir;
1) Mutemetliklere teslim edilen teminat mektupları, defterin borç sayfasına alındığı malî yıl ile bu rakamlardan sonra gelmek üzere malî yıl başında “1” den başlamak üzere verilen rakamlardan oluşan sıra numarasına göre kaydedilir. Bu sıra numaraları, teminatın tamamı iade edilinceye kadar kullanılır.
2) İlgilisine geri verilen veya paraya çevrilen teminat mektupları defterin alacak sayfasına her malî yıl başında “1” den başlamak üzere verilen sıra numarasına göre kaydedilir.
3) Defterin giriş ve çıkış kayıtları arasında bağlantı kurmak için borç sayfası sıra numarası alacak sayfasındaki ilgili sütuna, alacak sayfasındaki sıra numarası ise borç sayfası sütununa yazılır.
4) Teminat mektupları defteri, yıl sonlarında muhasebe birimlerine teslim edilerek yenisi temin edilir. İlgilisine iade edilemediğinden ertesi yıla devreden teminat mektupları yeni deftere ayrıntılı olarak aktarılır.
Hesabın işleyişi