Madde 229 — Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 229- (1) Döviz cinsi ve dövize endeksli olarak ihraç edilen bonoların muhasebeleştirilmesinde, 4749 sayılı Kanunun verdiği yetkiye dayanılarak belirlenen borçlanma şartlarına göre, (Değişik ibare:RG-23/2/2024-32469)(10) Bakanlıkça tespit edilen kur esas alınır.
(2) Bonoların faiz ve genel giderleri ile nominal bedelinin altında bir bedelle iskontolu olarak satılan kuponlu bonoların nominal bedelleri ve satış bedelleri arasındaki fark bu hesapla (Değişik ibare:RG-24/2/2018-30342)(2) ilişkilendirilmeksizin doğrudan bütçeye bu amaçla konulan ödenekten karşılanır.
(3) Kuponlu bonoların iskontolu veya primli satılması durumunda, nominal bedel ile satış bedeli arasında ortaya çıkan ve ilgisine göre bütçe giderleri hesabı veya bütçe gelirleri hesabına kaydedilen tutarları bononun vadesinin;
a) Satışın yapıldığı ay içinde dolması durumunda ilgisine göre giderler hesabı veya gelirler hesabına,
b) Satışın yapıldığı ayı takip eden aylara taşması durumunda içinde bulunulan aya isabet eden kısmı ilgisine göre giderler hesabı veya gelirler hesabına; takip eden aylara isabet eden kısmı ilgili ayın giderler veya gelirler hesabına aktarılmak üzere gelecek aylara ait giderler hesabı ya da gelecek aylara ait gelirler hesabına,
c) Satışın yapıldığı yılı takip eden yıla taşması durumunda ise içinde bulunulan aya isabet eden kısmı ilgisine göre giderler hesabı veya gelirler hesabına; takip eden aylara isabet eden kısmı ise ilgili ayın giderler veya gelirler hesabına aktarılmak üzere gelecek aylara ait giderler hesabı ya da gelecek aylara ait gelirler hesabına takip eden yıla isabet eden kısmı ise ilgili dönem giderler veya gelirler hesabına aktarılmak üzere gelecek yıllara ait giderler hesabı ya da gelecek yıllara ait gelirler hesabına,
kaydedilir.
(4) Ay sonlarında bu hesapta kayıtlı bono stokuna ait olan işlemiş faiz tutarı hesap edilir ve giderler hesabı ile ilgili dönemde ödemesi yapılmak üzere kısa vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki gider tahakkukları hesabına kaydedilir. Kuponlu bonolardan değişken faizli olup, faiz oranı kupon ödeme zamanında kesinleşecek olanlara ilişkin yıl sonu işlemiş faiz hesaplaması, (Değişik ibare:RG-23/2/2024-32469)(10) Bakanlık tarafından belirlenen faiz oranından yapılır. Kupon ödeme zamanında kesinleşen faiz oranının, (Değişik ibare:RG-23/2/2024-32469)(10) Bakanlıkça belirlenen orandan farklı olmasından dolayı ortaya çıkan fark ise geçmiş dönem gider veya gelirleri ile ilişkilendirilmek üzere giderler hesabı veya gelirler hesabına kaydedilir. Geçmiş dönemlere ilişkin olarak yapılan bu kayıtlar faaliyet sonuçları tablosu dipnotlarında gösterilir.
(5) Kuponlu bonolarının kupon ödemeleri ve kuponsuz bonoların vade sonu faiz ödemeleri bütçe giderleri hesabına kaydedilir. Söz konusu faiz tutarının; ödemenin yapıldığı aya ait olan kısmı giderler hesabına, önceki aylara ya da yıla ait olan kısmı ise gider tahakkukları hesabına kaydedilir.
(6) (Ek:RG-23/2/2024-32469)(10) Ulusal para cinsinden ihraç edilen bonolar karşılığı olarak tahsilatın döviz cinsi ve döviz alış kuru üzerinden yapılıp muhasebe kayıtlarında döviz satış kuru kullanılması durumunda oluşacak olumlu kur farkı bütçe gelirleriyle ilişkilendirilmeksizin sadece gelir olarak kaydedilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 230- (1) Bonolar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Kuponlu olarak ihraç edilen bonolarından nominal bedelden satılanların nominal bedeli bu hesaba alacak, 102-Banka Hesabı veya 105-Döviz Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara borç kaydedilir.
2) Kuponlu olarak ihraç edilen bonolardan nominal bedelin altında iskontolu olarak satılanların nominal bedeli bu hesaba alacak, satış bedeli 102-Banka Hesabı veya 105-Döviz Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara, iskonto tutarının içinde bulunulan aya isabet eden kısmı 630-Giderler Hesabına, sonraki aylara ait kısmı 180-Gelecek Aylara Ait Giderler Hesabına, bononun vadesinin bir sonraki yıla taşması hâlinde kalanı 280-Gelecek Yıllara Ait Giderler Hesabına borç kaydedilir. Ayrıca, iskonto tutarının tamamı 835-Gider Yansıtma Hesabına alacak, 830-Bütçe Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
3) Kuponlu olarak ihraç edilen bonolardan, nominal bedelin üstünde primli olarak satılanların nominal bedeli bu hesaba, nominal bedel ile satış bedeli arasındaki farkın içinde bulunulan aya isabet eden kısmı 600-Gelirler Hesabına, sonraki aylara ait kısmı 380-Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına, bononun vadesinin bir sonraki yıla taşması hâlinde kalanı 480-Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabına alacak, satış bedeli 102-Banka Hesabı veya 105-Döviz Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara borç kaydedilir. Ayrıca bononun nominal bedeli ile satış bedeli arasındaki farkın tamamı 800-Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805-Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
4) Kuponsuz olarak ve vade sonu faiz ödemeli ihraç edilen bonoların satış bedeli bu hesaba alacak, 102-Banka Hesabı veya 105-Döviz Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara borç kaydedilir.
5) Bütçe ile ilgilendirilmeksizin ikrazen verilen kuponlu özel tertip bonoların nominal bedeli veya kuponsuz özel tertip bonoların satış bedeli bu hesaba alacak, ilgisine göre 132-Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar Hesabı veya 232-Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
6) Bütçe kanunundaki ödeneğine dayanılarak verilen kuponlu özel tertip bonoların nominal bedeli veya kuponsuz özel tertip bonoların satış bedeli bir taraftan 630- Giderler Hesabı veya ilgili diğer hesaplara borç, bu hesaba alacak; diğer taraftan 835-Gider Yansıtma Hesabına alacak, 830-Bütçe Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
7) Nakit imkânı sağlayan iç borçlanma senedi veya özel tertip iç borçlanma senetlerinin senet değişimi işlemlerinde geri alınan iç borçlanma senedi anaparası bu hesaba veya 304-Cari Yılda Ödenecek Tahviller Hesabı ya da 404-Tahviller Hesabına, faiz tutarının içinde bulunulan aya ait olan kısmı 630-Giderler Hesabına, geçmiş aylara ya da yıllara ait olan kısmı ise ilgisine göre 381-Gider Tahakkukları Hesabı veya 481-Gider Tahakkukları Hesabına borç, anapara ve faiz borcu karşılığı bono verilmesi durumunda tutarı bu hesaba alacak kaydedilir. Ayrıca faiz tutarının tamamı 835-Gider Yansıtma Hesabına alacak, 830-Bütçe Giderleri Hesabına borç kaydedilir. (Ek cümleler:RG-23/2/2024-32469)(10) Senet değişim işlemi sonucu iskonto gideri ortaya çıkması durumunda farkın; içinde bulunulan aya ait kısmı 630-Giderler Hesabına, sonraki aylara veya yıllara ait kısmı ilgisine göre 180-Gelecek Aylara Ait Giderler Hesabına veya 280-Gelecek Yıllara Ait Giderler Hesabına borç; farkın tamamı 830-Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835-Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir. Senet değişim işlemi sonucu prim geliri ortaya çıkması durumundaki farkın; içinde bulunulan aya ait kısmı 600-Gelirler Hesabına, sonraki aylara veya yıllara ait kısmı ilgisine göre 380-Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına veya 480-Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabına alacak; farkın tamamı 805-Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800-Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
8) Döviz cinsi ve dövize endeksli olarak ihraç edilmiş bulunan bonoların her faiz ödeme tarihinde ödemeye esas kur üzerinden değerlemesi sonucunda oluşan kur artışı farkları ile ay sonunda Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuru üzerinden değerlemesi sonucunda oluşan kur artışı farkları bu hesaba alacak, 630-Giderler Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Kuponlu bonolardan geri ödenen anapara tutarları veya kuponsuz bonolardan geri ödenenlerin satış bedelleri bu hesaba, faiz tutarının içinde bulunulan aya ait olan kısmı 630-Giderler Hesabına, geçmiş aylara ya da yıla ait olan kısmı 381-Gider Tahakkukları Hesabına borç, tamamı ilgisine göre 103-Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya 106-Döviz Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara alacak kaydedilir. Ayrıca faiz tutarının tamamı 830-Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835-Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Kuponlu bonoların senet değişimi işlemlerinde geri alınan bononun anaparası veya kuponsuz bonoların senet değişimi işlemlerinde geri alınan bonoların satış bedeli bu hesaba, faiz tutarının içinde bulunulan aya ait olan kısmı 630-Giderler Hesabına, geçmiş aylara ya da yıllara ait olan kısmı 381-Gider Tahakkukları Hesabına borç, anapara ve faiz borcu karşılığı bono verilmesi durumunda tutarı bu hesaba, tahvil verilmesi durumunda tutarı 404-Tahviller Hesabına alacak kaydedilir. Ayrıca faiz tutarının tamamı 830-Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835-Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir. (Ek cümleler:RG-23/2/2024-32469)(10) Senet değişim işlemi sonucu iskonto gideri ortaya çıkması durumunda farkın; içinde bulunulan aya ait kısmı 630-Giderler Hesabına, sonraki aylara veya yıllara ait kısmı ilgisine göre 180-Gelecek Aylara Ait Giderler Hesabına veya 280-Gelecek Yıllara Ait Giderler Hesabına borç; farkın tamamı 830-Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835-Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir. Senet değişim işlemi sonucu prim geliri ortaya çıkması durumundaki farkın; içinde bulunulan aya ait kısmı 600-Gelirler Hesabına, sonraki aylara veya yıllara ait kısmı ilgisine göre 380-Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına veya 480-Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabına alacak; farkın tamamı 805-Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800-Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
3) Döviz cinsi ve dövize endeksli olarak ihraç edilmiş bulunan bonoların, her faiz ödeme tarihinde, ödemeye esas kur üzerinden değerlemesi sonucunda oluşan kur azalışı farkları ile ay sonunda Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuru üzerinden değerlemesi sonucunda oluşan kur azalışı farkları bu hesaba borç, 600-Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
307 Finansal kiralama işlemlerinden borçlar hesabı
Hesabın niteliği