Madde 24 — Transfer edilmiş kredi riski uygulamasında ilave risk ağırlığı
MADDE 24 - (1) Bir menkul kıymetleştirme işleminde menkul kıymetleştirmeye konu varlıkların asıl alacaklısı olmayan veya menkul kıymetleştirme işleminin kurucusu olmayan bir bankanın bu menkul kıymetleştirme işlemine ilişkin pozisyonlarını sekizinci fıkra ile getirilen ilave risk ağırlığından muaf tutabilmesi için; bu menkul kıymetleştirmeye konu varlıkların asıl alacaklısının veya bu menkul kıymetleştirme işleminin kurucusunun, söz konusu menkul kıymetleştirme işleminde devamlı surette yüzde beşin altına düşmeyecek düzeyde bir net pozisyon sahibi olduğunu açıkça gösterebiliyor olması gerekir. Bu fıkranın uygulamasında;
a) Menkul kıymetleştirme işleminde yatırımcılara satılan veya transfer edilen dilimlerin her birinin nominal tutarının yüzde beşine sahip olması,
b) Rotatif kredilerin menkul kıymetleştirilmesi durumunda; menkul kıymetleştirme kurucusu bankanın payı olarak, menkul kıymetleştirilen varlıkların nominal değerinin en az yüzde beşine sahip olması,
c) Menkul kıymetleştirmeye konu edilebilecek varlık sayısının yüzden az olmaması şartıyla, menkul kıymetleştirmeye konu varlıkların nominal değerinin en az yüzde beşine sahip olması,
ç) Sahip olunan dilimlerin vadesinin yatırımcılara satılan veya transfer edilen dilimlerin vadesinden daha kısa olmaması ve bu sayede, sahip olunan pozisyonun menkul kıymetleştirilen varlıkların nominal değerinin yüzde beşinden az olmaması kaydıyla birinci kayıp dilimine ve gerektiğinde yatırımcılara satılan veya transfer edilen dilimlerle aynı veya bu dilimlerden daha riskli dilimlere sahip olması,
d) Sahip olunan birinci kayıp pozisyonunun menkul kıymetleştirmeye konu varlıkların yüzde beşinden az olmaması
koşullarından herhangi birinin varlığı halinde yüzde beş net pozisyon sahipliğine ilişkin edinim gereksiniminin sağlandığı kabul edilir. Edinilen pozisyonun değeri menkul kıymetleştirme ihracı sırasında belirlenir ve bu değerin vade sonuna kadar yüzde beşin altına düşmemesi gerekir. Bu pozisyonlar, kredi riski azaltımına konu edilemez, kısa pozisyon alınamaz, koruma işlemine tabi tutulamaz ve satılamazlar. Edinilen pozisyon veya risklerin koruma işlemine tabi tutulması veya satılması halinde net pozisyonun devamlı surette elde bulundurulmadığı kabul edilir. Pozisyon değeri, bilanço dışı kalemler için bu kalemlerin nominal değerleri dikkate alınarak belirlenir. Net pozisyon hesaplaması her bir menkul kıymetleştirme işlemi için yukarıdaki bentlerde yer alan yöntemlerden yalnızca bir tanesi kullanılarak yapılır.
(2) Bir banka veya finansal holding şirketinin, menkul kıymetleştirme kurucusu olarak konsolide denetime tabi olan finansal kuruluşların varlıklarını kullanmak suretiyle bir menkul kıymetleştirme işlemi gerçekleştirmesi durumunda birinci fıkrada belirtilen edinim gereksinimi konsolide bazda hesaplanabilir. Bu hesaplamanın yapılabilmesi için, menkul kıymetleştirmeye konu varlıkların sahibi olan konsolide denetim kapsamındaki finansal kuruluşların onuncu fıkrada sayılan şartları yerine getirmesi, altıncı ve yedinci fıkrada sayılan bilgileri, ana ortaklık banka veya finansal holding şirketine tam ve zamanında iletiyor olması zorunludur.
(3) Birinci fıkrada yer alan edinim gereksinimi aşağıdaki durumlarda uygulanmaz:
a) Menkul kıymetleştirmeye konu edilen varlıkların merkezi yönetimler veya merkez bankaları, bölgesel yönetim, yerel yönetim veya kamu kuruluşları, Yönetmeliğe ekli Ek-1’de yer alan hükümler çerçevesinde yüzde elli risk ağırlığı uygulanması gereken bankalar ya da çok taraflı kalkınma bankaları tarafından tamamen, şartsız ve rücu edilemez şekilde garanti ediliyor olması,
b) Menkul kıymetleştirmeye konu edilen varlıkların; piyasada kabul görmüş bir endekse dahil varlıklardan veya sıkça alınıp satılan ve menkul kıymetleştirme pozisyonu olmayan menkul kıymetlerden oluşması.
(4) Bankalar bir menkul kıymetleştirme riskine maruz kalmadan önce ve yatırım yaptıkları süre boyunca, her bir menkul kıymetleştirme pozisyonunun büyüklüğü ve riskliliği ve bankanın bankacılık ve alım-satım portföyleri ile uyumlu olacak şekilde politika ve prosedürler geliştirerek;
a) Birinci fıkra kapsamında menkul kıymetleştirme kurucusu banka tarafından edinilmesi gereken pozisyon tutarının işlem vadesi boyunca elde bulundurulacağına ilişkin açıklamayı,
b) Her bir menkul kıymetleştirme pozisyonunun risklilik yapısını,
c) Her bir menkul kıymetleştirme pozisyonuna ilişkin menkul kıymetleştirmeye konu edilen varlıkların risklilik yapılarını,
ç) Menkul kıymetleştirmeye konu edilen varlık sınıfı için, menkul kıymetleştirme kurucusu bankanın daha önceki işlemlerinde gerçekleşmiş olan kayıp tutarlarını ve bu kuruluşun piyasadaki itibarını,
d) Menkul kıymetleştirme kurucusu banka tarafından menkul kıymetleştirmeye konu edilen varlıklara ilişkin yapılan değerleme çalışmasına ve varsa bu varlıkları koruyan teminatların kalitesine ilişkin yapılan çalışmaya ait açıklama ve dokümanları,
e) Menkul kıymetleştirme kurucusu bankaca, menkul kıymetleştirmeye konu edilen varlıkları koruyan teminatlar hakkındaki değerleme çalışmasına ilişkin bilgileri ve değerlemeyi yapan tarafın bağımsızlığının temin edilmesine yönelik uygulanan politikaları,
f) Menkul kıymetleştirme pozisyonunun performansını etkileyebilecek her türlü yapısal özelliklere ilişkin bilgileri
içerecek analizleri gerçekleştirir ve kayıtları tutar. Bankalar sahip oldukları menkul kıymetleştirme pozisyonlarına ilişkin olarak düzenli şekilde stres testleri gerçekleştirir. Stres testinin gerçekleştirilmesinde, modellerin dayandığı varsayımları bilmek, doğrulamak ve metodolojiyi anlamış olmak kaydıyla KDK’lar tarafından geliştirilmiş olan finansal modeller kullanılabilir.
(5) Bankalar, menkul kıymetleştirmeye konu varlıkların performansını zamanında ve sürekli bir şekilde izlemek amacıyla, bankacılık ve alım-satım hesaplarının niteliklerine uygun, yatırım yaptıkları menkul kıymetleştirme pozisyonları ile orantılı olacak şekilde yazılı uygulama usulleri geliştirir. Bu izleme sürecinde ilgisi olması kaydıyla; menkul kıymetleştirmeye konu varlıkların türleri, 30, 60 ve 90 günden fazla geciken alacakların oranı, temerrüt oranları, erken ödeme oranları, hukuki takibe giren alacakların oranı, teminat türü ve doluluk oranları, kredi skorlarının dağılımları ve alacakların borçluları hakkında kredi değerliliğini gösteren diğer bilgiler, sektör ve coğrafik çeşitlendirmeler, duyarlılık analizine imkan sağlayacak şekilde derlenmiş kredi teminat oranlarının sıklık dağılımı takip edilecek bilgiler arasında yer alır. Menkul kıymetleştirmeye konu edilen varlıkların kendilerinin de birer menkul kıymetleştirme pozisyonu olması durumunda bankalar bu fıkrada sayılan bilgileri sadece menkul kıymetleştirmeye konu edilen menkul kıymetleştirme dilimleri için değil, bu dilimlerin oluşturulmasında kullanılan varlıklar için de elde bulundurur. Bankaların ellerinde bulundurdukları menkul kıymetleştirme pozisyonlarının performansını etkileyebilecek olan ve bu menkul kıymetleştirme işlemine has her türlü yapısal özelliklere ilişkin, yatırımcılara yapılacak geri ödemelerde kullanılacak model ve bu modelde yer alan tetikleme noktalarına ilişkin bilgiler, kredi kalitesi iyileştirmeleri, likidite iyileştirmeleri ve temerrüt tanımı gibi bilgilere sahip olması gerekir.
(6) Menkul kıymetleştirme kurucusu bankalar yatırımcılara, birinci fıkrada belirtilen net pozisyona sürekli olarak sahip olduğunu açıklamakla yükümlüdür.
(7) Menkul kıymetleştirme kurucusu bankalar potansiyel yatırımcıların menkul kıymetleştirmeye konu varlıkların kredi kalitesine ilişkin her türlü veriye, işlemin teminatlarına ve nakit akışlarıyla ilgili stres testlerinin yapılmasına imkan sağlayacak bilgilere ulaşabilmelerine imkan sağlar. Erişim sağlanacak veri ve bilgilerin menkul kıymetleştirme işleminin başlangıcında belirlenmesi ve işlemin niteliğine göre daha sonra genişletilebilmesi gerekmektedir.
(8) Bankaların birinci, ikinci, üçüncü veya altıncı fıkralarda aranan şartları karşılayamamaları halinde Dördüncü Kısım Birinci Bölümde belirtilen risk ağırlıklarına, yüzde ikiyüzelli ilave risk ağırlığı eklenir.
(9) Bankaların dördüncü, beşinci veya yedinci fıkralarda aranan şartları karşılayamamaları halinde Dördüncü Kısım Birinci Bölümde belirtilen risk ağırlığı yüzde binikiyüzelli olarak uygulanır.
(10) Menkul kıymetleştirme kurucusu bankalar menkul kıymetleştirmeye konu etmek amacıyla kredi tahsisi yaparken, söz konusu kredileri kendi bilançolarında izleyecekmiş gibi ihtiyatlı davranarak, Bankaların Kredi Yönetimine İlişkin Rehberde yer alan esaslara uygun davranır. Kredilerin onaylanmasında, yenilenmesinde veya yeniden yapılandırılmasında söz konusu esaslar göz önünde bulundurulur.
(11) Onuncu fıkrada sayılan şartların yerine getirilmemesi halinde kredi riskinin önemli bir bölümünün transfer edilmediği kabul edilir ve menkul kıymetleştirme kurucusu banka menkul kıymetleştirmeye konu ettiği varlıklara ilişkin risk ağırlıklı tutarını Yönetmelik hükümleri kapsamında hesaplamaya devam eder.
Menkul kıymetleştirme pozisyonlarına ilişkin kredi riski azaltım tekniklerinin dikkate alınması