Madde 23 — Yapım Şartları
Madde 23 - M3 sınıfı silindirik kütle ölçüleri şekil, boyut, ayar boşluğu, malzeme ve tanıtma işaretleri açısından üçüncü bölümde bahsedilen özelliklerden farklı olarak ayrıca aşağıdaki özelliklerde imal edilebilirler. Bu tip kütle ölçülerine ticari kütleler de denir.
a) Şekil :
Kütle ölçüleri nominal değerleri ve malzeme özelliklerine göre Ek C'de verilen A, B, C, D ve E tipi yapım şekillerine uygun olarak imal edilebilirler. A B ve D tipi kütle ölçülerinde baş kısmı, E tipi ağırlık ölçülerinde el tutamağı bulunur. C tipi kütle ölçülerinde baş kısmı da el tutamağı da bulunmaz.
b) Ayar boşluğu :
A tipi kütle ölçülerinde ayar boşluğu bulunmaz. B tipi kütle ölçülerinde ayar boşluğu isteğe bağlı olarak bırakılabilir. C, D ve E tipi kütle ölçülerinde Ek C'de belirtildiği gibi bir ayar boşluğu bulunmalı ve bu ayar boşlukları yine Ek C'de gösterilen boyutlardaki kurşun tapalarla kapatılmalıdır. Ayar boşluğunun çıkışında bu kurşun tapalara uygun konik bir ağız bulunmalıdır.
Ayar boşluğu hacmi, 50 kg'lık kütleler için müsaade edilen hatanın en az 20 katı, diğerleri için en az 40 katı kadar bir miktarı alabilecek büyüklükte olmalıdır. Ayar boşluğu bulunan kütle ölçüleri kurşun saçmalarla ayarlanır. Ayar boşluğu bulunmayanlar ise, alt tarafından delinerek içerisi ağır malzemelerle doldurulur ve delik kütle ölçüsünün aynı malzemesinden mamül tapayla sıkıcıa kapatılır. C, D ve E tipi kütleler korozyon ve aşınmaya karşı uygun bir malzemeyle kaplanabilirler.
c) Malzeme :
A ve B tipi kütle ölçüleri bakır çinko alaşımı (pirinç) malzemeden, C,D ve E tipi kütle ölçüleri dökme demir (GGL) malzemeden imal edilmelidirler. E tipi kütle ölçülerinin el tutamakları çelik malzemeden, kapama tapaları ise % 10 kalay, % 0.5 - % 3 antimon ihtiva eden yumuşak kurşundan imal edilmelidirler. Prinç malzemelerin alaşım oranlarının seçiminde imalatçı serbesttir.
d) Tanıtıcı işaretler :
Tanıtma işareti olarak nominal değer ve birimi kalıcı olarak baş kısmında veya silindirik kısmın üst yüzeyinde bulunmalıdır. Nominal değeri 500 g ve daha fazla olanlarda tanıtma işareti ayrıca silindirik gövde üzerinde de bulunabilir. Sınıf işareti ve imalatçı firma işareti isteğe bağlı olarak konulabilir.
e) Damgalama :
Ayar boşluğu bulunan kütle ölçülerinin kurşun tapası, ayar boşluğu bulunmayanlarda ise gövdenin üst tarafı damgalanır.
ÜÇ ÜNCÜ BÖLÜM
Karat Kütleler
Uygulama Alanı