Madde 13 — Piyasa ekonomisi iddiasına ilişkin değerlendirmeler
MADDE 13 – (1) Yönetmeliğin ek 1 inci maddesi hükmü uyarınca, piyasa ekonomisi uygulamayan ülkelerden yapılan ithalata yönelik damping soruşturmalarında, ilgili ülkedeki soruşturmaya tabi üreticilerin soruşturma konusu ürünün üretiminde ve satışında bahse konu maddede belirtilen ölçütler çerçevesinde piyasa ekonomisi koşullarının geçerli olduğunu yeterli delillerle göstermesi halinde bu üreticiler için normal değerin tespitinde Yönetmeliğin 5 inci maddesi; aksi durumda ise Yönetmeliğin 7 nci maddesi uygulanmaktadır.
(2) Bu itibarla, soruşturma kapsamında işbirliğinde bulunan Vietnam’da yerleşik firmaların tamamı piyasa ekonomisi koşullarında faaliyet gösterdiğini öne sürerek kendileri için normal değerin tespitinde Yönetmeliğin 5 inci maddesinin uygulanmasını talep etmişlerdir.
(3) Bu bağlamda yapılan değerlendirmelerde Vietnam’da tekstil ve konfeksiyon sektöründe faaliyet gösteren Vinatex’in (Vietnam National Textile and Garment Group) esasen bir kamu iktisadi kuruluşu olduğu ve bünyesindeki firmaların denetim ve gözetimi ile kendi aralarında entegrasyonunu sağlamak için kurulduğu ve üretim dağıtım alanından yatırım tedarik alanına kadar geniş bir yelpazede faaliyetlerini sürdürdüğü anlaşılmaktadır. Hali hazırda Vinatex bünyesindeki şirketler anonim şirket (joint stock) veya ortak girişim (joint venture) olarak faaliyet göstermekle birlikte Vinatex’in bu firmalarda hisse bulundurmasını sağlayarak firmaların üzerlerinde ve dolayısıyla sektörün genelinde devlet kontrolü sağlandığı anlaşılmaktadır. Thanh Cong, Phu Bai, Thien Nam, Hue Textile, Phong Phu firmalarının doğrudan Vinatex üyesi olduğu Phu Viet firmasının ise Vinatex üyelerinden biriyle bağlantılı olduğu anlaşılmaktadır.
(4) Bu durum, Vietnam’da devletin doğrudan veya dolaylı olarak kamu iktisadi kuruluşları eliyle sektördeki firmaların maliyet ve girdi, üretim, satış ve yatırımlar ile ilgili kararlarına müdahale etmekte olduğunu; söz konusu kararların arz-talep dengesini yansıtan pazar hareketlerine göre önemli sayılacak bir devlet müdahalesi olmaksızın alınamadığını göstermektedir.
(5) Bu durumun hem Vinatex üyeleri için geçerli olduğu hem de sektörün bütününde yer alan dinamikleri de etkilediği düşünülmekte ve böyle bir ortamda Vinatex üyeleriyle doğrudan bir bağlantısı olmayan Formosa, Dong Quang, Phu Thanh ve Evergreen firmalarının serbest piyasa koşullarında faaliyet göstermesinin olası olmadığı değerlendirilmektedir.
(6) Diğer yandan, Vietnam’da arazi mülkiyeti kollektif olup devlet tarafından idare edilmekte ve özel mülkiyete izin verilmemektedir. Devlet tarafından limitli arazi kullanım hakları belirli aralıklarla firmalara verilmekte ancak bu haklara ilişkin kullanımlar yine devlet iznine tabi olmaktadır. Vietnam’dan işbirliğine geldiği kabul edilen firmaların tamamında, firmaların tesislerinin bulunduğu arazilerin kendilerine ait olmayıp bu arazilerin kullanım haklarına sahip oldukları, ancak söz konusu kullanım haklarına ilişkin fiyatlamanın ve amortismanın nasıl belirlendiğinin şeffaf olmadığı görülmüştür. Nitekim, bu firmalardan uluslar arası denetim şirketleri tarafından denetlenen Formosa, Phu Thanh, Thanh Cong firmalarının araziye ilişkin muhasebe kayıtlarını “maddi olmayan varlıklar” kalemi altında tutmakta oldukları tespit edilmiştir. Diğer firmalarda da durumun aynı olduğu ancak yerel denetim şirketleri tarafından denetlenen firmaların muhasebe kayıtlarında bu duruma yer verilmediği anlaşılmaktadır.
(7) Yukarıda belirtilen hususlar çerçevesinde; devletin temel üretim girdilerinden biri olan arazi üzerinde mutlak söz sahibi olduğu yani üretimin temel girdilerinden biri olan arazinin değerinin piyasa koşullarında oluşmadığı anlaşılmaktadır.
(8) Dong Quang firmasının kendisine verilen süre içerisinde göndermiş olduğu yanıtlarda firmanın uluslararası standartlara uygun şekilde bağımsız denetimden geçen mali tablolarının yer almadığı tespit edilmiştir.
(9) Vietnam’da yerleşik işbirliğine geldiği kabul edilen firmaların tamamı için örnekleme seçilip seçilmediğinden bağımsız olarak yapılan yukarıdaki değerlendirmeler ışığında firmaların piyasa ekonomisi koşulları altında faaliyet gösterdiği iddiası kabul edilmemiş, bu nedenle söz konusu firmalar için normal değerin tespitinde Yönetmeliğin 7 nci maddesi hükmüne uygun olarak oluşturulmuş normal değer yöntemine başvurulmuştur.
(10) Nihai bildirim sonrasında Formosa, Evergreen ve Phu Bai firmalarından kendilerinin piyasa ekonomisi koşullarında faaliyet gösterdiklerinin kabul edilmesi yönünde görüş alınmıştır. Bu kapsamda Phu Bai firmasının iddiası Vinatex’le olan doğrudan bağlantısı nedeniyle kabul edilmemiştir.
(11) Formosa firmasının doğrudan Vinatex’le bağlantılı olmadığı nihai bildirimde de yer aldığı üzere tekrar ifade edilmiş ve Vinatex’in piyasa genelindeki satış ve fiyatlama politikalarının kendilerini etkilemediği belirtilmiştir. Bunun dışında piyasada kamu eliyle yönetilen böyle büyük bir kuruluşun varlığında ürünün üretim, girdi ve satışına ilişkin belirlemelerin arz-talep dengesini yansıtan pazar hareketlerine göre Vinatex’in herhangi bir etkisi olmadan nasıl belirlenebildiğine dair herhangi bir değerlendirme sunulmamıştır. Diğer taraftan devlete ait olan ve firmanın tesislerinin bulunduğu arazi kullanım haklarına ilişkin olarak fiyatlamanın piyasa koşullarında yapıldığına dair herhangi bir açıklama ya da delil sunulmamıştır. Bu nedenlerle firmanın piyasa ekonomisi şartlarında faaliyet gösterdiği iddiası kabul edilmemiştir.
(12) Evergreen firması tarafından dile getirilen görüşlerde firmanın Vinatex’le bağlantılı olmadığı nihai bildirimde de yer aldığı üzere tekrar ifade edilmiş ve firma sahiplerinin Singapur uyruklu olması dolayısıyla Vietnam devletinin etkisi altında olamayacağı belirtilmiş ancak bu durumun devlet eliyle piyasada firmaların maliyet ve girdi, üretim, satış ve yatırımlar ile ilgili kararlarını etkilemesine mani olmayacağı değerlendirilmiştir. Diğer taraftan devlete ait olan ve firmanın tesislerinin bulunduğu arazi kullanım haklarına ilişkin olarak bir açık arttırma sürecine girildiğinden bahsedilmiş ancak bu açık arttırma sürecinde Vietnam devletince kabul edilen fiyatların serbest piyasa dinamiklerinde oluşacak fiyatlar olup olmadığına dair de bir açıklama ya da delil sunulmamıştır. Sayılan nedenlerden ötürü firmanın piyasa ekonomisi şartlarında faaliyet gösterdiği iddiası kabul edilmemiştir.
Oluşturulmuş normal değer