Madde 12 — Boru hattı tesislerinin güvenli işletimi
MADDE 12 –(1) BOTAŞ petrol boru hatlarının güzergâhlarında servis ve güvenlik yollarının yapılması ve bu yolların sürekli ıslah edilerek bakımlı durumda tutulması gerekir.
(2) Boru hatlarının güzergâh haritalarının hazırlanması, bu hatların geçtiği yerlerde bulunan ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına haritaların ve güzergâhın geçtiği koordinatların verilmesi, ayrıca güzergâhın geçtiği arazi sahiplerinin veya üçüncü şahısların bu konuda gerektiği şekilde bilgilendirilmesi sağlanarak, ham petrol veya doğal gaz boru hatlarındaki sızıntı, yangın ve hırsızlık gibi tehlikeli durumların BOTAŞ’a acilen bildirilmesi sağlanır.
(3) Boru hattı tesislerinin katodik koruma donanımının işler durumda olması ve sürekli çalışması sağlanır. Bu kapsamda;
a) Tüm katodik koruma tesislerinin koruma potansiyel değerlerinin ölçümü alınarak ve tesislerin fiziksel kontrolleri yılda en az 1 defa yapılarak hattın katodik korumasına ilişkin performans değerlendirilmesi yapılır.
b) Katodik koruma sistemine ilişkin olarak belirlenen kritik noktaların kontrolleri ve ölçümleri yılda en az 3 defa yapılır.
c) Dış akım kaynaklı katodik koruma tesislerine ait tüm Trafo/Redresör (T/R) üniteleri SCADA sistemi üzerinden takip edilir ve T/R ünitelerine ilişkin veriler aylık olarak analiz edilir. Bununla birlikte, T/R ünitelerinin ekran değerlerine ilişkin kontroller ve ünitelerin fiziki kontrolleri de yılda en az 3 defa yapılır.
ç) Yukarıdaki belirtilen ölçüm ve kontroller analiz edilerek sistemin sağlıklı işletilebilmesi için gerekli görülmesi halinde düzeltici tedbirler ilgili teknik personeller tarafından bir plan dâhilinde alınır/aldırılır.
d) Boru potansiyeli, keson potansiyeli, yabancı boru potansiyelleri ve yüksek gerilim hatları ile kesişen veya paralel giden bölgelerdeki AC akım/potansiyel ölçümlerinin alınabildiği ölçü kutuları ile toprak altı izole kaplin ve yeni teknolojiler gereği yapılacak tüm ölçü kutularının ilgili BOTAŞ tipik çizimlerinde gösterildiği gibi yapılması şarttır.
(4) Boru hattı dış kaplaması; alternatif akım voltaj değişimi (ACVG) veya doğru akım voltaj değişimi (DCVG) metotlarından en az biri kullanılarak işletmeye alınmasıyla birlikte 7 yıl içerisinde en az bir defa kontrol edilir. Ancak, 7 yıl sonrasında BOTAŞ tarafından gerekli görülmesi halinde yeniden kontrol edilir. Bu ölçümlerden sonra kaplama hasarından şüphelenilmesi durumunda, gerekli tamir işi kapsamını daha doğru bir şekilde öngörmek için en uygun teknikle ölçüm gerçekleştirilir.
(5) Deniz geçişlerinde; boru hattının korozyona karşı katodik korumasını sağlayan ve boru hattı üzerine tesis edilmiş olan galvanik anotlar ile dış akım kaynaklı beslenen boru hatlarında, T/R ünitesi, yatay anot yatağı veya derin kuyu anot yatakları; ilgili BOTAŞ tipik çizimlerinde gösterildiği gibi inşa edilir.
(6) Boru hatları için gerekli olan katodik koruma istasyonları ilgili BOTAŞ tipik çiziminde gösterildiği gibi inşa edilir.
(7) Tesisin tasarımı, yapımı ve işletmeye alınmasına ilişkin verilere ek olarak, akım çıkışları ve koruyucu potansiyellere ait kayıtlar da tutulur. Her araştırmadan sonra veriler analiz edilir ve en geç bir ay içinde düzeltici tedbirler alınır. Katodik koruma tesisi kurulduğunda görevli teknik personelin gerekli ölçümleri yapabilmesi için ihtiyaç duyulan cihazlar da işletmelerde hazır bulundurulur.
(8) Besleme akım tesislerinde polarizasyon süresi içinde aşırı korumayı önlemek için yapı potansiyeli ve trafo-doğrultucu (T/D) düzenli olarak kontrol edilmelidir. Yapılacak T/D ölçümlerinin sıklığı üç ayda birdir.
(9) Polarizasyon süresi içinde tesisin yetersiz olması riskine karşı düzenli olarak potansiyel kontrolleri yapılır. Karmaşık bir boru hattı ağında kaplamanın özdirencinin hesaplanması için veya akım geçişi ve dağılımı hakkında veri toplamak için hat akımları ölçülür.
(10) Paslanma belirtileri gösteren eski bir hatta kaplamanın izolasyon değerini anlamak için bir akım drenaj testi yapılması genellikle en iyi ve en hızlı yöntem olup, katodik koruma tesisi kurulduğunda borudan toprağa potansiyel, doğrultucuların voltaj ve akım ölçümleri ve mümkün olan yerde eriyen anotların akım çıkışları düzenli olarak kaydedilir.
(11) Boru hatları güzergâhı boyunca; boru hattının fiziki durumu (hasar kontrolü), güzergâh şeridinin sağlamlığı (üçüncü şahısların müdahalesi, heyelan veya erozyon nedeni ile boru hattının açığa çıkması gibi coğrafi tehlikeler) ve olası hırsızlık olayları periyodik olarak denetlenir. Denetim faaliyeti; kara ve/veya hava araçları, gece görüş dürbünü, termal kamera gibi teçhizatlarla donanımlı devriye ekiplerince yapılır. Bu devriye ekibi uygulaması için BOTAŞ güvenlik birimleri ile birlikte ayrıca teknik birimlerde çalışan personelden de istifade edilir ve gerektiği takdirde mahallin en büyük mülki idare amiri vasıtasıyla kolluk kuvvetlerinden yardım istenir.
(12) ANSI/ASME B31.4/8’e göre tasarlanan boru (örneğin; pig kapanı veya ana hat vana istasyonları çiti içindeki yer üstü borulama tesisleri) korozyon olabileceği noktalarda görsel yollarla ve ultrasonik et kalınlığı ölçümleriyle (UT) yıllık bazda denetlenir. İki yıldan sonra denetim sıklığı BOTAŞ Genel Müdürlüğünün kurumsal kalite, boru hatlarının teknik emniyeti ve güvenlikli işletimi faaliyetlerini yürüten daire başkanlığı tarafından hazırlanacak yıllık boru hattı güvenlik planına uygun hale getirilir. Yer üstündeki borularda paslanma belirlendiği zaman veya bozulmuş kaplamadan şüphelenildiğinde; aynı bölgedeki gömülü borular da denetlenir ve gereken önlemler alınır.
(13) İzolasyon ekleri ve elektriksel izolasyon kapasiteleri, kimyasal enjeksiyon tesisleri ile örnekleme noktaları, enstrümantasyon, kontrol ve koruyucu ekipmanlar yılda birer defa denetlenir ve ayarların boru hattının işletme sınırları içinde kaldığı kontrol edilir. Ayrıca, basınç rahatlatma vanaları (PRV) her 2 yılda bir, acil durum kapama vanaları (ESDV) yılda 3 kere, ana hat vana istasyonları 6 ayda bir olmak üzere yılda 2 kere test edilir. Sahanın durumu, ikaz işaretleri ve çit ile anahtarların mevcudiyeti de kontrol edilir. İstasyonların muhafaza altında tutulabilmesi için gerekli tel çitler ilgili BOTAŞ tipik çiziminde gösterildiği gibi inşa edilir.
(14) Boru hatlarının iç kısmının sürekli olarak temiz kalmasını sağlamak, bunun yanında iç ve dış paslanma durumunun tespiti için Ek-7’de yer alan “Boru Hatlarının Korozyon Kontrolü için Pig Atılması veya Ultrasonik Muayene (UT) Sıklığı” tablosunda belirtilen aralıklarda pig atılması ve pig atılamayan yerüstü boruları için Gözle Muayene (VT), Ultrasonik Muayene (UT), Radyografik Muayene (RT) gibi Tahribatsız Muayene (NDT) yöntemleri kullanılır. Pig atılamayan yeraltı ham petrol ve doğal gaz boru hatlarında izolasyon hasarı ve dış korozyon tespiti için Alternatif Akım Voltaj Düşümü Hesabı (ACVG), Doğru Akım Voltaj Düşümü Hesabı (DCVG), Yakın Aralık Potansiyel Ölçümü (CIPS) gibi yöntemler kullanılır. Yeraltı ham petrol boru hatlarında iç korozyon tespiti için ultrasonik robotik iç muayene cihazları kullanılır. İlgili uygulama periyodları Ek-7’de yer alan tabloda belirtilmiştir.
(15) Ultrasonik et kalınlığı ölçümleri yapılması için dâhili paslanmanın olması ihtimali en yüksek yerler seçilir. Ultrasonik et kalınlığı ölçümleri el ile yapılır ve boru hattının asgari bir metrelik kısmını kapsar. Hasarlar belirlendiği zaman, detaylı bir hasar tespit haritası oluşturmak için otomatik bir ultrasonik et kalınlığı taraması gerçekleştirilir. İlk ölçüm, borunun tüm çeperinden alınır. Hasar olması durumunda takip denetimleri otomatikleştirilir ve 6 ayda bir yapılır. Eğer bir hasar bulunmazsa, bir sonraki denetimde kontroller ilave konumlarda gerçekleştirilir.
(16) Eğer hatlarda dâhili paslanmaya rastlanırsa, 6 ayda bir paslanma büyümesini izlemek için, seçilmiş birkaç konumda (en az 2 adet) kalıcı ultrasonik et kalınlığı izleme çukurları veya ölçüm noktaları oluşturulur. Paslanma kuponu okumalarını doğrulamak için, mevcut paslanma izleme çukurlarından/ölçüm noktalarından da ultrasonik et kalınlığı ölçümleri alınır. Bu metot, kupon sonuçlarının paslanma tasarım kriterinden fazla paslanma gösterdiği tüm yerlerde kullanılır.
(17) Boru hattı güzergâh şeridi (ROW) açık bir şekilde işaretlenir, hatta tam bir erişim ve hat güzergâhı boyunca ulaşımın her zaman yapılabilirliği sağlanır. Güzergâh şeritleri veya mecraları tüm engellerden ve hattın güvenliğini tehdit edebilecek veya tam erişimi engelleyecek üçüncü taraf faaliyetlerinden arındırılır. Güzergâhlar arazi veya havadan asgari ASME B31.4 veya ASME B31.8’de belirtilen periyodik kontrol sürelerine uyulmakla beraber, elde edilen kontrol sonuçları kayıt altına alınır. Bu düzenli gözetlemelerde; sızıntılar, üçüncü tarafların faaliyetleri, özellikle hafriyat ve yetkisiz araç geçişleri, geçiş hakkı şeridi, kuru nehir yatakları ve yol geçişlerinde borunun örtüsü ve konumu, toprak çökmesi, boru hattı işaretleri ve bariyerlerinin durumu kontrol edilir.
(18) Kritik noktalar başta olmak üzere boru hatları güzergâhında arabayla, hava araçlarıyla, yürüyerek veya uygun vasıtayla kontroller yapılır. Detaylı güzergâh şeridi veya mecra araştırmaları yıllık bazda gerçekleştirilir ve güzergâh şeridi boyunca arazi kullanımındaki değişiklik ile nüfus yoğunluğu dikkate alınarak emniyet mesafesi yeniden değerlendirilir. Kurumuş dere yatağı geçişleri gibi özel noktalar daha sıklıkla, örneğin ağır bir yağmurdan sonra denetlenir. Yer üstü hatları, harici paslanmadan şüphelenilen yerlerde yılda bir kere kontrol edilir. Hatlar desteklenir ve esintiyle biriken kumdan temizlenir.
(19) İletim hatlarında yapılacak tamiratlar ile hot-tap çalışmaları bu konuda hazırlanacak el kitapları ve prosedürlere uygun olarak gerçekleştirilir.
(20) Ham petrol ve doğal gaz boru hatlarının Ek-7’de belirtilen pig atma işlemlerini yerine getirmek üzere işletmeler bünyesinde teknik birimler oluşturulur, bu birimlerde çalışan personelin eğitimleri 14 üncü maddede belirtildiği gibi düzenli olarak yapılır ve ihtiyaç duyulan cihaz ve donanımlar işletmelerde hazır tutulur.
(21) Doğal gaz hat vanası, pig istasyonu gibi tesislerde; gaz boşaltma (vent) noktasından asgari 200 metrelik alan için yapılacak risk değerlendirmesi doğrultusunda gerekli önlemler alınmadan gaz boşaltma işlemi yapılamaz.
(22) Ek-7’de yer alan boru hatları ve tesisleri muayene sıklıkları tablosunda belirtilen muayene sıklıkları ham petrol ve doğal gaz boru hattı ve tesislerinde uygulanabilecek maksimum muayene periyotlarıdır. Bu süreler BOTAŞ bölge ve/veya işletme/şube müdürlükleri tarafından boru hatlarının yaşı, boru içerisindeki akışkanın basıncı, bir önceki muayene final raporlarında yer alan bulgular ve korozyon büyüme hızı parametreleri ve taşınan ürünün fiziksel ve kimyasal özelliklerinde değişme olması gibi faktörler göz önünde bulundurularak iki yılda bir yaptırılacak risk değerlendirme raporlarına göre kısaltılabilir. Risk değerlendirme raporları ve eki dokümanlar muhafaza edilir.
(23) Petrol yayılması ihtimali olan akarsu/göl/dere yatakları gibi kritik noktalar belirlenerek, gerektiği durumlarda petrol yayılmasını engelleyici sabit bariyerler konuşlandırılması, varsa alınacak diğer önlemlerin alınması ve yakınlarındaki istasyonlara acil müdahale ekipmanları yerleştirilmesi sağlanır.