Madde 9 — Piyasa riskine esas tutarın hesaplanması
MADDE 9 - (1) Piyasa riskine esas tutar, risk ölçüm modelleri veya standart metot ile hesaplanır.
(2) Kurum tarafından kullanımına izin verilen bir risk ölçüm modeli bulunmayan, risk ölçüm modeli Kurumca yeterli görülmeyen ya da modellerinin yeterliliğinin ve güvenilirliğinin kaybolduğuna Kurumca kanaat getirilen bankalarca piyasa riskine esas tutar, İkinci ve Üçüncü Bölümde düzenlenen standart metoda göre hesaplanan faiz oranı riski, hisse senedi pozisyon riski, kur riski ve emtia riski sermaye yükümlülükleri toplamının onikibuçuk ile çarpılması suretiyle bulunur. Bu risklerden bir veya birkaçına maruz opsiyon işlemleri, dördüncü fıkra uyarınca belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde ilgili risk için sermaye yükümlülüğü hesaplamasına dahil edilir. Önemli düzeyde emtia pozisyonu taşıyan bankaların emtia riski için sermaye yeterliliği hesaplamasını risk ölçüm modeli ile yapması esastır. Bu esasa rağmen emtia riski açısından; risk ölçüm modeli bulunmayan, risk ölçüm modeli Kurumca yeterli görülmeyen ya da modellerinin yeterliliğinin ve güvenilirliğinin kaybolduğuna Kurumca kanaat getirilen bankalara, emtia pozisyonlarının azaltılması ve/veya standart metotla yapılacak hesaplamalara ilave sermaye yükümlülüğü getirmeye Kurul yetkilidir.
(3) Kurum tarafından kullanımına izin verilen bir risk ölçüm modeli bulunan bankalarca piyasa riskine esas tutar, riske maruz değere dayalı sermaye yükümlülüğünün onikibuçuk ile çarpılması suretiyle bulunur.
(4) Kurum izni alınan risk ölçüm modelinin piyasa riski kapsamındaki risk türlerinden bir veya bir kaçına yönelik olması durumunda, piyasa riskine esas tutar; model izni olan riskler için riske maruz değere dayalı sermaye yükümlülüğünün onikibuçuk ile çarpılması suretiyle bulunacak tutar ile model izni bulunmayan diğer riskler için standart metoda göre hesaplanacak sermaye yükümlülükleri toplamının onikibuçuk ile çarpılması suretiyle bulunacak tutarın toplamından oluşur. Piyasa riskine esas tutarın hesaplanmasında risk ölçüm modeli kullanımına ve risk ölçüm modeli ile piyasa riskinin hesaplanmasına ilişkin usul ve esaslar ile opsiyonlardan kaynaklanan piyasa riski için standart metoda göre sermaye yükümlülüğünün hesaplanmasına ilişkin usul ve esaslar Kurulca belirlenir.
(5) Opsiyonlardan kaynaklanan piyasa riski için sermaye yükümlülüğünün hesaplanmasında; varant bir opsiyon işlemi olarak ve ihraç edilen varantın senet metni de opsiyon sözleşmesi olarak kabul edilir.
(6) Konsolide sermaye yükümlülüğü hesaplamasında; karının bankaya hızlı şekilde aktarılmasında engeller bulunan konsolidasyona tabi yurt dışında yerleşik kuruluşlar ile yasal ve/veya yürütülen usullerden kaynaklı engeller nedeniyle riskin zamanında yönetilmesi imkan dahilinde olmayan konsolidasyona tabi kuruluşların piyasa riskine esas tutar hesaplamalarına konu pozisyonları, konsolidasyona tabi diğer kuruluşların pozisyonları ile bu bölümde öngörülen netleştirmelere tabi tutulmaksızın konsolide piyasa riskine esas tutar hesaplamalarına kuruluş bazında ayrı pozisyonlar olarak dahil edilir. Kuruluş bazında ayrı pozisyon hesaplamasında kendi içindeki pozisyonlar kapsamında bu bölümde öngörülen netleşmeler uygulanır.
(7) Kurum, konsolidasyona tabi kuruluşların kuruluş bazında üstlenmiş oldukları piyasa risklerindeki önemli dengesizliklerin izlenmesi ve gerekli önlemlerin zamanında alınabilmesi amacıyla, bankalardan konsolidasyona tabi kuruluş bazında piyasa riskine esas tutarlarını raporlanmasını isteyebilir.
(8) Piyasa riski sermaye yükümlülüğünün pozisyona dayalı uygulamalarında, aksi belirtilmedikçe, herhangi bir işlemde, işlemin bir varlığın fiziken teslimini veya karşılığı olan değerinin ödenmesine ilişkin bacağı, teslim veya ödemeyi yapacak banka için ilgili varlıkta kısa pozisyonu ifade ederken, herhangi bir işlemin bir varlığın fiziken teslim alınmasına veya karşılığı olan değerin tahsiline ilişkin bacağı, teslimi veya ödemeyi alacak banka için ilgili varlıkta uzun pozisyonu ifade eder.
(9) Gerçeğe uygun değeri ile piyasa riskine esas tutar hesaplamalarına konu edilmesi gereken alım satım veya bankacılık hesaplarında yer alan pozisyonlar hakkında, EK-3’ün İkinci Bölümünde yer alan İhtiyatlı Değerleme İlke ve Esasları uygulanır.